باقر صندوقساز كه حسب الامر جناب قبله و اميدگاهى مشير الملك حجّه فروخته هر دو در بغله بودهاند به صدمهء زياد بغله برگشته است .
از هفتاد نفر حجاج بغلهء مذكور چهل نفر حجّهفروش است . خيال دارند بروند به بحرين بلكه به حجاج برسند وليك درين بغلهجات مشكل است به حجاج راه خشك غالبا مراجعت به اوطان خويش مىنمايند .
اطلاعا عرض شد . زياده جسارتى نيست . تب هم شدت نموده .
التماس دعا دارم . الباقى ايام عمر و عزت مستدام باد . برب العباد .
سند شمارهء ( 82 ) مورخ : « 1 » 1279 ق . / 1863 - 1862 م . به : وزارت امور خارجه
قبلهگاها !
عاليجاه ميرزا احمد را كه به رياست امناء تذكرهء بنادر ثلاثه مأمور فرموده بوديد ، وارد شد . مرقوم داشتند مواجب امين تذكرهء بوشهر را نه ماهه در وجه عاليجاه ميرزا مهدى خان كارسازى نمايد و سه ماهه را به مشار اليه عايد دارد . ميرزا مهدى خان مواجب نقدى امين تذكره را ساليانه تمام از مخلص گرفت . قدرى از جنس سيورسات ساليانهء آن كه گويا معادل سه ماههء حصهء عاليجاه ميرزا احمد بشود ، باقى است ، در وجه او كارسازى خواهد نمود . اگر كم و زيادى شده باشد ، بعد معروض مىدارد كه از عاليجاه ميرزا مهدى خان مسترد فرمايند .
برحسب فرمايش جنابعالى در انتظام خدمات محوله به مشار اليه و مراقبت احوال او كمال جد و جهد را به عمل خواهد آورد .
زياده عرضى ندارد .
سند شمارهء ( 83 ) مورخ : « 2 » 1279 ق . / 1863 - 1862 م . از : عميد الملك [ نوايى ، حاكم بندر بوشهر و دشتى و دشتستان ] به : وزارت امور خارجه
قبلهگاها !
مرقوم فرمودهاند كه در امور تذكرهء محوله به عاليجاه ميرزا احمد ، مخلص تقويت كامله به عمل آورد . اين فرمايشات جناب عالى با مدلول ملفوفهء فرمان مبارك كه صادر فرمودند ، منافات كلى دارد ، زيرا كه از دادن [ ] مخلص را مقصر و اسباب اختلال اين عمل فرض كرديد و حال آنكه همين دادن [ ] سبب انتظام عمل تذكره است و گمان ندارد در هيچ معبر و سرحد ، امور تذكرة به اين انتظام باشد . البته عاليجاه مشار اليه مراتب را معروض خواهد داشت .
علت عدم انتظام امور تذكرهء لنگه همان است كه در عريضهء جداگانه معروض داشتهام . انشاء اللّه از التفات جناب عالى درست نظم خواهد گرفت . چنانچه اين روزها از ميرزا حسن امين تذكرهء آنجا كاغذى رسيد كه ضابط لنگه در كار است . قرارى مىدهد كه بعد ازين كسى نتواند بدون تذكره به خارج برود . در بوشهر كه اين عمل تذكره پا گرفته است ، بيست سال مىشود كه همواره مراقبت در اين عمل شده تا به اينجا رسيده . در بندر لنگه كه اهالى آنجا همه اعراباند و هيچ اين قواعد گوشزد آنها نشده ، به اين زوديها مشكل است آنها را با وجود امين تذكرهء سفيه به اين قواعد معتاد كرد .
مرقوم داشتند به مراسله و خواهش دوستانه به امام مسقط بنويسد كه در امورات عاليجاه ميرزا عبد اللّه تقويت و مراقبت نمايد .
اولا اين ميرزا عبد اللّه در آنجا چه كاره است و چه مأموريت دارد و چه مىكند ؟ اگر قونسول و باليوز از جانب دولت علّيه است مثل قونسولى كه از دولت انگليس در آنجاست ، اين معاهده و قرارى مىخواهد ، وانگهى كسى به مخلص اطلاع نداده تا معلوم شود كه او را مأمور كرده است .
در اين صورت هم اگر معاهده در ميانه باشد و امام مسقط به خلاف آن رفتار كرده ، مىشود نوشت كه قرار ما با تو اين بوده چرا تخلف كرديد . ثانيا اگر مأموريتى دارد كه انجام آن بدون حمايت امام مسقط ممكن نيست مقرر فرمايند و الّا بدون جهت مخلص به امام مسقط چه بنويسد . اگر قونسول يا كارپرداز دولت است ، رعايت و حمايت امام مسقط را لازم ندارد . اگر مأموريتش در آنجا همان محض اسم است ، چه خاصيت دارد . در يك ماه قبل مشار اليه كاغذى به مخلص نوشت .
از كاغذ او هيچ معلوم نبود در آنجا به چه كار مشغول است . همين قدر اظهار كرد كه بعد ازين روزنامه و وقايع اينجا را نزد كه بايد بفرستم .
مخلص جواب نوشت ماه به ماه به بوشهر بفرست . از اينجا به وزارت امور خارجه فرستاده خواهد شد . ديگر از او كاغذى نرسيد . از مراتب ، مخلص را مستحضر فرمايند . بعد هرطور مقصود جناب عالى است ، رفتار خواهد شد . زياده عرضى ندارد .
[ حاشيهء سمت چپ سند ]
علّت و سبب فرستادن ميرزا عبد اللّه را وزير امور خارجه مفصلا به عميد الملك حالى نمايد .
هامش
( 1 ) . براساس اسناد شمارهء 97 و 141 .
( 2 ) . براساس اسناد شمارهء 84 و 141 .