سند شمارهء ( 55 ) مورخ : 18 ربيع الثانى 1277 ق . / 1860 م . از : مأمور دولت ايران در مسقط به : وزارت امور خارجه
هو
خدايگانا .
دو پاكت عريضه يكى در پانزدهم شهر ربيع الاولى و ديگرى در بيست [ و ] ششم شهر مزبور كه از بندر ابوشهر روانه مىشد ، عرض نموده است . البته تا به حال از لحاظ مبارك گذشته و جواب مرقوم فرمودهاند ، در راه است .
به تاريخ دوازدهم ربيع الثانى به حمد اللّه تعالى از توجه جناب خدايگان عالى به سلامتى وارد بندر معمورهء مسقط گرديد . روز ورود به لنگرگاه امام مسقط حاجى احمد ، پيشكار خود ، را به احوالپرسى و دعوت نمودن به خشكى فرستاد . كمترين رفتن به خشكى را عذر آورد تا دو روز و هر روز دو دفعه حاجى احمد مزبور را به جهت دعوت به خشكى ، امام معظم اليه فرستاد . كمترين قبول ننموده عذر آورد .
تا روز سيم پسر بزرگش را با چهار نفر از بنى اعمامش كه قبل از صيد سعيد امامت مسقط با آنها بود با والى شهر مسقط به لنگرگاه فرستاده كاغذى هم نوشته بود كه خود اراده داشتم همان روزى كه وارد لنگرگاه شديد ، بىتأمل آمده شما را به خشكى بياورم . چون امروز پنج روز است عمّهام وفات نموده مشغول تعزيهدارى هستم . به اين جهت بايد خودم را معاف و معذور بداريد لهذا پسر و بنى اعمام خود را فرستاد كه شما را به خشكى دعوت نمايند .
چون تعزيهدار بود كه كمترين هم زياده سختگيرى ننموده به اتفاق حضرات از بغله پياده شده به منزلى كه از براى كمترين معّين نموده بودند ، رفت . اول امام به ديدن آمد ، بعد كمترين به بازديد رفت . وقتى كه از بغله پياده شد دو فروند جهاز امام هر يك بيست و يك تير توپ سر دادند و بغلههاى ديگر هم كه در لنگرگاه بودند على قدر مراتبهم جواب دادند . از الطاف و عنايت جناب خدايگان عالى خيلى با عظم و شكوه وارد مسقط شد و امام در اجراى رسوم پذيرايى و اظهار مودّت و مهربانى به هيچوجه فروگذار نكرد . كمال رأفت و محّبت را به عمل آورد و كمترين هم به مقتضاى دستور العمل به قدرى كه مىبايست معظم اليه را از مراحم بيكران و الطاف بىپايان اعليحضرت قدر قدرت شاهنشاهى روح العالمين فداه خوشحال و اميدوار ساخته قوت قلب و اطمينان خاطر داد و قرار داد كه بعد از اين هرگونه عرض و استدعايى كه از اولياى دولت قوى شوكت علّيه داشته باشد به توسط كمترين به نوع محرمانه معروض مىدارد و هميشه نيز با كمترين مكاتبه داشته باشد . اگر كارى بعد ازين در مسقط از براى كمترين رو بدهد به مجرد اظهار ، اجرا نمايد .
بالجمله در تشييد مبانى اتّحاد به قدر لزوم فروگذارى ننمود و بعضى مطالب ديگر هم اظهار كرد و از كمترين خواهش نمود كه به عرض جناب خدايگان عالى برساند . در ذيل مطالب معروض داشته هر نوعى كه حكم و مقرر شود به معظم اليه جواب داده خواهد شد .
به تاريخ 18 شهر ربيع الثانى 1277 در لنگرگاه بندر معمورهء مسقط معروض داشت . [ ]
سند شمارهء ( 56 ) مورخ : 18 ربيع الثانى 1277 ق . / 1860 م . از : نمايندهء ايران در مسقط به : وزارت امور خارجه
هو
خدايگانا .
امام مسقط زياده از حد اظهار رنجش و دلتنگى از دولت انگليس نموده مىگفت تا به حال هر قدر ما به صداقت و درستى با حضرات رفتار نموديم در عوض به جز ضرر ، منفعتى نديديم و عمدهء رنجش امام به علّت حركتى است كه چندى قبل از انگليس نسبت به معظم اليه شده ، صيد ماجد ، برادر صيد ثوينى كه در زنگبار حاكم بود ، بعد از فوت صيد سعيد اطاعت برادرش را نكرد . صيد ثوينى چند فروند جهاز و بغله با استعداد جمع نموده به زنگبار رفت كه با برادرش دعوا نمايد ، حضرات مانع شده از نصف راه امام را برگردانيدند . اين فقره زياده از حد مايهء رنجش او شده است . حال حضرات به ميان افتاده مىخواهند فيما بين دو برادر اصلاح نمايند . امام به كمترين اظهار نمود هرگاه به نوعى كه دلخواه من است ، اصلاح نكردند معتمدى از خود با پيشكش لايق به دربار معدلت مدار هميون فرستاده مستدعيات خود را به عرض اولياى دولت ابدآيت علّيه عرض خواهم نمود .
كمترين در جواب به معظم اليه كمال اطمينان و اميدوارى را داده به الطاف و عنايات ملوكانه مستظهر نمود . در واقع چنان كه اظهار داشت و معلوم شد زياده از اندازه از حضرات مأيوس شده است و به هيچ وجه دلبستگى ندارد ولى به حسب ظاهر از جهت انديشه كه از استعداد بحرى حضرات دارد لابد مماشات مىكند .
بالاخره حاجى احمد پيشكار امام اظهار نمود كه بعد از ورود نواب حسام السلطنه به فارس ، امام كاغذ نوشته پيشكش فرستاد . نواب معظم اليه به هيچ وجه جواب مرقوم نفرمودند و اين فقره باعث رنجش امام شده است . كمترين در جواب معطل ماند كه چه بگويد . خيلى تعجب است كه چرا بايد نواب حسام السلطنه به اين قسم رفتار نمايد و حال اينكه از نواب معظم اليه شايسته اين است كه به شيوخ جميع بنادرات عموما ، و به امام مسقط خصوصا ، هميشه اظهار مرحمت و