سند شمارهء ( 45 ) مورخ : 1276 - « 1 » 1275 ق . / 1860 - 1858 م . از : مأمور دولت ايران مقيم مسقط به : وزارت امور خارجه مخارج دولت علّيه در نگاهدارى بندر و توابع و جزاير و محال مينا .
چنانچه شيخ سعيد را اطمينان كامل حاصل شد از دولت علّيه هم قول به او بدهند و امام مسقط هم خيال گرفتارى او را نكند و منازعه در محالات مزبوره واقع نشود به همه جهت ماهى هزار تومان از مواجب نوكر و مستحفظ و مقررى خود و اولاد و اتباعش بيشتر نخواهد بود و اگر نوكر دولت علّيه بخواهد متحمل شود البته زياده از اينها مخارج به جهت وى حاصل مىشود .
رفتار صيد سوينى و گماشتهء او در مسقط و بندر عباسى با انگليسها در مسقط به حدى است كه اگر يك نفر از معلمين جهازات آنها هر چه بخواهد و بگويد همان آن به جهت آنها موجود است زيرا كه مستأجر گمرك مسقط از جماعت هنود ملتانى است و خود را از تبعه و رعيت آنها مىداند . در ورود و خروج جهازات آنها از هر جهت اسباب ضروريات به جهت آنها موجود و آماده مىنمايد . در بندر عباسى آمد و شد مخصوص ندارند . اگر معبر شوند و چيزى لازم داشته باشند ، شيخ سعيد مىرساند .
رابطه و بستگى امام مسقط با انگليس و آنها در برّ عمان و مسقط و توابع متعلقه و بعضى از سواحل از قبيل گوادر و چابهار اولا رابطهء آنها اين است كه از قديم با صيد سعيد و صيد سلطان معاهده نمودهاند كه اگر مهمى به جهت امام مسقط در برّ عمان و طوايف اعراب حاصل شود ، انگليسها الى ده فروند جهاز به حمايت او آورده باشند ، ليكن تا به حال ملاحظه نشد كه از روى صفا به او حمايتى كرده باشد و اگر از امام مسقط اظهارى به آنها شود برحسب ظاهر جهازى مىآيد ولى امرى صورت نمىدهد و مغوى طرفين مىشود . ثانيا تسلط انگليسها در مسقط به طورى است كه هر قسم حكمى بخواهند مجرى دارند ، مىدارند . بالجمله چندين خانه و انبار گرفته همه را متصرف و بيشتر را ذغال سنگ انبار كرده ، علاوه بر آنها محلى گرفتهاند كه حال خود انگليسها مشغول ساختن انبار هستند . جميع مطالب آنها را از جزء و كل به سمع رضا اصغا دارند . ثالث اگر امام مسقط بخواهد به طرف سواحل و زنگبار و جاى ديگر سفر كند ، اگر رضاى آنها نباشد ، نمىتواند حركت كند . بالجمله خواست كه به طرف سواحل برود و بناى منازعه با برادرش داشت ؛ هنگامى كه در جهاز سوار بود و حركت كرد ، جهاز او را رجعت داده منع از رفتن نمودند . ابدا نتوانست كه درين باب لا و نعم بگويد و در بعضى مواد خود را با انگليس چنين وانمود مىكند كه من بستگى به دولت علّيهء ايران صانها اللّه عن الحدثان دارم و آنها هم به همين ملاحظات است كه با او به مدارا حركت دارند . در چند فقره ملاقات امام مسقط ، اظهار ارادت و تبعيت نسبت به دولت علّيه مىنمود . حاجى احمد را از اين مقوله سخنان خوش نبود . يقولون بافواههم ما ليس فى قلوبهم .
سند شمارهء ( 46 ) مورخ : 1277 - « 2 » 1275 ق . / 1861 - 1858 م . از : وزارت امور خارجه به : ناصر الدين شاه قاجار
فهرست عرض وزارت امور خارجه
مأمور مسقط چند سال قبل از جانب دولت برقرار شد كه در آنجا اقامت نمايد و از جانب سنى الجوانب همايون مقرر گرديد كه سالى دويست تومان مخارج او را حكمران فارس از خود بدهد . مادام كه نواب مؤيد الدوله در فارس بودند ، اين وجه را از خود همه ساله به مأمور مسقط مىدادند . از قرارى كه معلوم مىشود نواب حسام السلطنه ندادهاند و از مأمور مزبور هر روز كاغذ آه و ناله مىرسد . هرگاه رأى مرحمت پيراى اقدس همايونى به بودن اين روزنامهنويس در آنجا علاقه داشته باشد ، جناب امين الدوله حسب الامر به نواب معظم اليه بنويسد كه گذشته و آيندهء او را كما فى السابق برسانند و الّا آنچه تا حال طلب مأمور مزبور است ، شاهزاده بدهند و دولت او را احضار نمايد كه در آينده مايهء زحمت نباشد . به هرطور رأى جهانآراى اقدس همايون اعلى روحنا فداه علاقه گيرد ، عمل خواهد شد .
[ حاشيهء بالاى سند دستخط ناصر الدين شاه قاجار : ] امين الدوله ! مأمور در مسقط لازم و دويست تومان چيزى قابل نيست كه شاهزاده ندهد . البته حكما بايد بدهد بدون عذر ، و مأمور آنجا باشد .
هامش
( 1 ) . براساس كتاب تاريخ مسقط و عمان ، بحرين و قطر ، پيشين ، صص 145 - 146 .
( 2 ) . براساس فارسنامهء ناصرى ، ج 1 ، پيشين ، صص 820 - 823 .