سند شمارهء ( 37 ) مورخ : 1272 - « 1 » 1271 ق . / 1856 - 1854 م .
هو
فدايت شوم . كيفيت جزيرهء باسيدان را كه در عريضهء معروضه از مسقط به تفصيل عرض نموده بودم كه انگريزها گماشته در آنجا دارند و انبارى هم به جهت ذغال و آذوقهء قشون دارند ، حالا اين روزها مىبينم قريب به هفت هشت بغله از بغلهجات اهل قشم و بندر عباسى اجاره كردهاند و ذغال سنگ بار كرده روانهء باسيدان مىنمايند و چنين مىگويند كه تا به حال هيچ وقت نشده بود كه از ممبئى ذغال بار كنند و به باسيدان روانه نمايند . وانگهى اين قدر ذغال براى چه مصرف است . در افواه و السنهء مردم چنين اشتهارى دارد كه هرگاه عساكر منصورهء دولت علّيهء ايران به هرات بيايد ، انگريزها هم خواهند قشون به جانب جزيرهء خارك فرستاد . اين نه چيزى است كه در روزنامهها نوشته باشد يا آن كه از جاى درستى مفهوم شده باشد ، حرفى است كه مردم مىزنند .
لكن ذغال را كه يقينا روانه داشته و مىدارند . چون لازم بود كه عرض نمايم ، عرض شد . دو روز قبل تجّار كلكته نوشته بودند به تجّار ممبئى كه جهاز جنگى بزرگى از كلكته مأمور شده كه به ابوشهر رفته توقف نمايد و چند روز است كه روانه شده است . بايد به ممبئى آمده و يا به ابوشهر برود . هنوز وارد نشده . هرگاه چنانچه در اين بارهء خبر معتنابه دريافت شد ، به زودى عرض و ارسال خواهد شد . جهت اطلاع بندگان عالى عرض نمودم . جلالت ايام مستدام باد .
سند شمارهء ( 38 ) مورخ : 73 - 1272 ق . / 1857 - 1855 م . از : كارپرداز ايران در بمبئى به : وزارت امور خارجه
هو اللّه تعالى شانه
خداوندگارا .
در اينجاها مذكور مىشود كه امناى دولت قاهره بعد از آنكه عريضه و پيشكش از سيد سعيد مسقطى رسيد ، بندر عباسى را كما فى السابق به مشار اليه محول و واگذار نمودند و اين اوقات نوشتجات از تجّار بندر ابوشهر رسيده بود ، نوشتهاند كه عاليجاه دريابيگى امر بندر عباس را گذرانيد و تمام كرد .
چنين خيال نمىكنيد به مردم كه بالمرّه امناى دولت چشم التفات از بندر مزبور پوشيده به سيد سعيد محول فرمودهاند كه مثل سابق در تصرف او خواهد بود و تعجب دارند از اينكه سيد سعيد خود را منصوب و محسوب دولت انگليس مىداند و به اعانت و امداد و حمايت انگليسها اظهار حيات مىكند ، چگونه مىشود كه در اين مقام و هنگام كه كدورت شخصى با ايلچى انگليس به هم رسيده و عساكر منصوره به سمت افغانستان و هرات رفته است و حركات و سكنات دوست محمّد خان به تحريك و اغواى انگلسيهاست و بلكه يك نفر از [ ] انگليسها كه در صفحات شيراز بود به تبديل خود را به هرات رسانيده و الان در هرات است . امناى دولت قاهره ، بندر عباسى را به سيد سعيد واگذار مىفرمايند و در معنى بندر مزبور را به تصرف انگليس دادن است .
فدوى را واجب و لازم آمد كه اينگونه ايرادات گوشهنشينان را كه دايم مضمون خواهش هستند جهت استحضار امناى دولت قاهره عرض كند و از اين كيفيت مستحضر شده اطمينان و آسايش حاصل كند و رفع اشتباه از مردم نمايد .
سابق عرض شده بود كه چهار فروند جهاز آتشى به بندر ابوشهر وارد شده است و بعد از مدتى مذكور نمودند كه آن چهار جهاز از آنجا حركت كرده ، رفتند . بعضى مىگفتند كه به سمت بحرين و آن حوالى رفتهاند و حالا مذكور مىشوند كه آنها به سمت عدن و به امداد عساكر انگليس كه در بندر عدن بودهاند ، رفتهاند . گويا اين فقره مقرون به صدق بوده باشد . امركم مطاع .
سند شمارهء ( 39 ) مورخ : 1273 « 2 » - 1271 ق . / 1857 - 1854 م . از : شيخ سعيد حكمران بندر عباس به : ناصر الدين شاه
فدايت شوم . عرضه مىدارد كه چون لزوم خلوص و محض عبوديت مقتضى آن است كه همواره از هر حيث و مواد ملاحظهء شمول اعطاف و ظهور الطاف سركار بندگان عالى [ ] جزئيه و كليّه عرضه داشت شود و اين معنى را باعث رجا و اميدوارى خود دانسته بناء على هذا جسارت ورزيده و معروض رأى مهر ضياى سركار بندگان عالى مىدارد كه چون از تفقدات توجه فرمايى سركار بندگان عالى خود را مستظهر خواطر مبارك دانسته بر وجهى از جهات شعار مستدعيات پرداخته اولا به خصوص مقدمهء عالى جاه ميرزا على اكبر وقايعنگار حال چند سنه است كه مأمور به وقايعنگارى و انتظام بعضى امورات بندر عباسى بوده است و آمد و شد نموده است . چه عرض شود آنى نشده است كه انتظام كلى به طور معقوليت بنمايد . رعايا و برايا و پيلهور از تعدّى آن
هامش
( 1 ) . با توجه به اسناد ديگر تعيين شد .
( 2 ) . تاريخ مسقط و عمان ، بحرين و قطر ، پيشين ، ص 144 به بعد .