تخطي إلى المحتوى الرئيسي

بررسى تاريخى ، سياسى و اجتماعى اسناد بندر عباس ( فارسي ) — صفحة 195

مساهمون:

ص١٩٥
زياده چه جسارت نمايد . امركم الاعلى مطاع . به تاريخ 16 شهر رمضان المبارك 1271 از بندر بمبئى عرضه داشت نموده است .

سند شمارهء ( 25 ) مورخ : 13 ذيقعدهء 1271 ق . / 1855 م . از : وزارت امور خارجه به : سفارت انگليس در تهران

سواد كاغذ جناب اشرف امجد ارفع كه به وزير مختار انگليس نوشته‌اند . موافق خبرى كه از فارس رسيد ، امام مسقط به اين مقام آمده بوده است كه با حاكم فارس قرار امر خود را بدهد و تكاليف خدمتگزارى و اطاعت اين دولت را كما فى السابق قبول و تمكين نمايد . اما عاليجاه مجدت همراه باليوز دولت انگليس مقيم بوشهر او را مستظهر به جانبدارى مأمورين دولت انگليس كرده از صرافت اراده و خيال اطاعت سابقش انداخته است به اين معنى كه به او تكليف كرده است احكام و فرامين سابقه كه از سلاطين سلف در دست دارد كه ايام اعتبار آن منقضى و احكام و فرامين ناسخهء آن مدتى است صادر شده است روانهء دار الخلافة الباهرة نمايد كه به توسط وكلاى دولت انگليس قرارى داده شود و حال اينكه سابقا اولياى اين دولت به رؤساى سابق سفارت انگليس اشعار نموده بودند كه به هر وسيله زحمت سؤال و جواب ايشان را در اين ماده روا نمىدارند زيرا كه از زحمت سؤال و جواب ايشان هر قسم بوده باشد حالتى از براى امام مسقط پيدا خواهد شد كه با مراتب اطاعت اين دولت منافات كلّيه دارد . از اين گذشته اولياى اين دولت با چشم‌داشتى كه از دوستى دولتين از دولت انگليس داشتند كه با ظهور اشكالات و مهمّات عمده به جهت اين دولت در بحر العجم كمال همراهى از دولت انگليس با اين دولت خواهد شد و در اين دو سال اثرى از آن ظاهر نگرديد . هرگز انتظار آن را نداشتند كه مأمور آن دولت او را به جانبدارى وكلاى دولت انگليس مستظهر نمايد . دوستدار نمىداند آن جناب بعد از اطلاع و رجوع به انصاف خود ، تصور اين معنى را چه نوع خواهند نمود كه مراتب دوستى دولتين در آن ملحوظ و منظور شده باشد . اگرچه اولياى اين دولت تكليف خود را نمىدانند كه درين مسئله وكلاى آن دولت را زحمت سؤال و جواب بدهند زيرا كه اين كيفيت از قبيل امورات داخلهء اين مملكت محسوب است اما از بابت اينكه با آن جناب معلوم شود كه اولياى اين دولت از مراتب مزبور هم بىاطلاع نيستند ، دوستانه در مقام زحمت آن جناب برآمد . زياده زحمتى ندارد . حرر فى 13 شهر ذيقعدهء الحرام 1271 .

سند شمارهء ( 26 ) مورخ : 17 ذيقعدهء 1271 ق . / 1855 م . از : سفارت انگليس در تهران به : وزارت امور خارجه

جناب امجد اشرف ارفع دوستان استظهارا مشفقا معظما ! در جواب مراسلهء مورخهء 13 ذيعقدهء آن جناب اشرف كه در خصوص امام مسقط نگاشته بودند ، زحمت‌افزا مىشود كه نه فقراتى كه در آن مندرج است ، حالى دوستدار شد و نه دلايلى كه آورده بودند . از ابتداى كاغذ الا انتها آن جناب اشرف او را رعيت و تبعهء دولت ايران محسوب داشته‌اند اگرچه از اين قبيل سخنان دور نيست كه مناسب گازت دار الخلافه باشد كه فقط از براى اهل اين مملكت كه نمىتوانند از مضمون آن ايرادى بگيرند چاپ زده مىشود ، ليكن آن جناب اشرف خوب مىدانند كه امام مسقط هم در عربستان و هم در آفريقا والى مستقل مىباشد . چنانچه به پادشاه انگلستان فرض اطاعت ندارد ، به دولت ايران هم ندارد . راست است كه حسب الفرمان يكى از سلاطين سابق ايران ، يكى از بنادر ايران را از براى چند سال به جهت تجارت در اجارهء او بود و در اينكه آن بندر و توابعش داخل ممالك ايران است ، دوستدار حرفى ندارد ليكن امام مسقط مادامى كه باجى كه دولت ايران معين كرده بودند ، مىداد ، خودش را مستحق اين مىدانست كه همان بندر عباس را تصرف نمايد . دوستدار نمىگويد كه او مستحق است در اين اعتقاد چون فرامين و قراردادهاى دولت ايران را ملاحظه نكرده است ، قادر به تشخيص آن نمىباشد . آنچه به سمع دوستدار رسيده و در بحر العجم مشهور است ، اين است كه امام مسقط در اوايل ، بندر عباس را به جهت باج جزئى متصرف بود و بعد از آنكه دولت ايران فهميدند كه مداخل از تجارت اينجا حاصل مىشود به تدريج باج آنجا را زياد كردند به قدرى كه دو مقابل سابق بل متجاوز شد . چون امام مسقط باز راضى نمىشود كه اين باج اضافه شده را بدهد معتقد برين است كه نسبت به او بدرفتارى شده است چرا كه عنفا ابواب جمعى او را گرفته و خيلى از نوكرهايش به حكم دولت ايران مقتول شدند . بارى آن جناب اشرف تكرار مىنمايد كه دوستدار قادر به تشخيص اين فقره نمىباشد كه امام مسقط در اعتقادات خويش محقّ است يا خير ولى بيان واقع اين است كه او خودش را مستحق مىداند و ظاهرا حاضر است كه به قدر قوّه از حق خودش بگذرد . آن جناب اشرف اظهار داشته بودند كه مداخلهء وكلاى دولت انگليس را در اين خصوص روا نمىدانند . دوستدار نه خود را محق مىداند و نه مايل است كه بىرضاى طرفين حرفى در اين باب بزند و ليكن گويا در نظر آن جناب اشرف محو شده است كه در دو ماه قبل از اين ، آن جناب اشرف بر دوستدار تكليف نمودند كه مداخلهء دوستانه
بررسى تاريخى ، سياسى و اجتماعى اسناد بندر عباس ( فارسي ) — صفحة 195 | حسن حبيبى / محمد باقر وثوقى