قطب سپهر اعظم در مكتب خانهء تعليمش بر صحن فلك لاجوردى هر شب از كواكب سيار و نجوم ثوابت نقاط زرين نهادى ، عطارد كه دبير فلك اثير است ، براى قرعهء تختهء « 1 » رملش حمايل جوزا را در سيم زرين شهاب ثاقب « * » كشيدى ، و پادشاه عالمافروز روز هرروز دراهم و دنانير كواكب مستنير را بهر امتحان در زير پردهء كافورى صبح نهفته ، از وى نشانى پرسيدى .
بعد از استحصال علوم عقليه و نقليه و استحضار فنون غريبه ، به علم تفسير كه مقصد اقصى و مطلب اعلى اصحاب تحصيل است اشتغال نموده خوض در دقايق و نكات و رموز و اشارات محكمات و متشابهات كلام ملك علام ، به نوعى فرمود كه حقايق انوار تنزيل و دقايق اسرار تأويل
وَ ما يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلَّا اللَّهُ وَ الرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ
« 2 » را به لسان معجز البيان كشاف معضلات « 3 » و مفتاح مشكلات بود . عرايس ابكار افكار اعجاز قرآنى و ظرايف و لطايف « 4 » حقيقت و مجاز سبع المثانى ، متحلى به حليه حسن التقرير على لسان ارباب التفسير ، بر منصهء بيان بر وجهى جلوه دادى كه جار اللّه علامه بلكه ابن عباس رضى اللّه عنهما در نظر وى پردگيان حجلهء « 5 » افكار و دوشيزگان پردهء انظار خود را از خجالت روى نگشادى . [ بيت ] :
نكتهء تاويل قرآن ظاهر از تبيانش بود * آيت تفسير گوئى آيتى در شانش بود
چون به تتبع و تصفح كتب احاديث نبوى و استقرار اخبار و آثار مصطفوى عليه السلام و التحيه روى آورد ، باطنش از ضياء مشارق انوار اخبار محمدى و آثار اسرار كلام احمدى مانند مشكوة و مصابيح منور گرديد ، حديثى است صحيح و متفق عليه و نقلى است مسلسل و متواتر و
هامش
( 1 ) - چنين است نسخهءP: نسخ ديگر : تحفهء
( 2 ) - قرآن ، سورهء 3 قسمتى از آيهء 7
( 3 ) -C , A: موضلات
( 4 ) -P: لطايف بيان
( 5 ) -C , A: حجرهء ؛P: جمله
( * ) س 3 : شهاب ثابت