( تركستانى ) و عراقى در برابر سبك هندى كه در دورهى صفويه معمول بود ، به تجديد حيات ادب ايران از لحاظ لفظ و معنى رونق بخشيدند .
ناصر الدين شاه نيز مانند فتحعلى شاه شعردوست و خود او نيز داراى طبع شعرى بود و بهطور كلى انتخاب يك نفر دربارى و اعطاى القابى چون ملك الشعرا و شمس الشعرا و امثال آنها به شاعران دربارى مىتوانستند گاه و بىگاه اشعارى مناسب حال سلطان بسرايند و يا هنگام لزوم ستايش اعمال و كردار پادشاه وقت و ولىنعمت خود را در قالب نظم بريزند .
اينك براى مزيد اطلاع خوانندگان گرامى به ذكر خلاصهاى از شرح حال و نمونههايى از اشعار گويندگان درجهى اول اين دوره مىپردازيم :
[ خلاصهاى از شرح حال و نمونههايى از اشعار گويندگان درجهى اول اين دوره ]
سحاب -
سيد محمد اصفهانى متخلص به سهاب پسر سيد احمد هاتف اصفهانى شاعر معاصر فتحعلى شاه و از قصيدهسرايان عصر خود ، در سال 1222 هجرى قمرى بدرود حيات گفته و اين چند بيت در ذم غرور و اغراق شاعران از اوست :
كس را كمال نفس بجز حسن حال چيست * و آن را كه حسن حال نباشد كمال چيست
شعرست هيچ و شاعرى از هيچ هيچتر * در حيرتم كه در سر هيچ اين جدال چيست
از بهر مصرعى دو كه مضمون ديگريست * چندين خيال جاه و تمناى مال چيست
شعر اصلش از خيال بود حسنش از محال * تا از خيال اينهمه فكر محال چيست
گيرم كه نظم ، بحر در و كان گوهرست * با نثر كلك داور دريا نوال چيست
مجمر -
سيد حسن طباطبايى اردستانى ملقب به « مجتهد الشعرا » شاعر معاصر فتحعلى شاه قاجار ، به سال 1225 قمرى وفات يافته و نسخهاى خطى از كليات اشعار او در موزهى بريتانيا موجود و اين لغز دربارهى قلم از اوست :
گلبن باغ نفس ناطقه را * من يكى ابر گوهرافشانم
هم شكرريز و هم عبيرافشان * لب دلدار و زلف جانانم
در دُرافشانى و گهرريزى * طبع دستور و دست سلطانم
صبا -
فتحعلى خان كاشانى متخلص به صبا ، ملك الشعراى دربار فتحعلى شاه از آثار او شهنشاهنامه ( به تقليد شاهنامهى فردوسى ) ، خداوندنامه ، عبرتنامه ، گلشن و ديوار اشعار اوست . در جوانى شاگرد صباحى اصفهانى شاعر دورهى زنديه بوده و مدتى از اوايل عمر را نيز به خدمات ديوانى مانند حكومت قم و كاشان گذرانده و سپس مقيم دربار گرديده و به سال
هامش
- از گويندگان ديگر عصر زنديه نام آقا محمد عاشق اصفهانى معاصر كريم خان زند در تذكرهها آمده و ديوان اشعار او نيز به چاپ رسيده است .