موكب شاهانه در بهار سال 1323 قمرى ( آوريل 1905 ميلادى ) از راه گرگان و مرز ايران و روسيه عازم اروپا گرديد . كچانوسكى ، مرزدار روسيه در گرگان ، به ملتزمين ركاب شاه پيوست و در سفر روسيه همراه شاه بود . در اين سفر ، مظفر الدين شاه وليعهد خود ، محمد على ميرزا را به نيابت سلطنت برگماشت تا در غياب شاه از اختيارات سلطنتى استفاده كند .
در اين سفر كه روسيه خود سرگرم جنگ با ژاپن در منچوريا بود ، بين مظفر الدين شاه و مقامات دولت روس مذاكراتى در مورد دريافت قرضهى جديدى از روسيه به عمل آمد و بهطورى كه ناظم الاسلام در « تاريخ بيدارى ايرانيان » مىنويسد ، گويا اين قرضه بهطور محرمانه از روسيه دريافت شده است .
ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي ) — صفحة 306
مساهمون: على اصغر شميم
ص٣٠٦