فراه رود بر ملتقاى جادههاى تجارتى هرات ، قندهار و سيستان . ذكر شهر به نامهاى گوناگون در مآخذ يونانى و رومى قديم آمده است ( - دايرة المعارف فارسى ) .
135 ) اسفراين : « نام يكى از بخشهاى سهگانهء شهرستان بجنورد ، كه در دامنهء كوه شاه جهان و شمال كوه هرده واقع است » ( فرهنگ جغرافيايى ايران ، ج 9 ، ص 18 ) .
« ياقوت گويد : شهر اسفراين را در قديم مهرجان مىگفتند . به قول ياقوت نام اسفراين در اصل اسپرآيين بود مركّب از اسپر [ سپر ] و آيين [ - عادت و روش ] ، » ( لسترنج ، 419 ) .
136 ) از منابع تاريخى دورهء صفوى چنين برمىآيد كه محمّد خان تكلو ، ابتدا « على سلطان قورچىباشى را - كه از ساير اقرباى محمّد خان تكلو به مزيد جلادت و كاردانى ممتاز بود - به استقبال پادشاه صاحب كمال با پيشكشهاى لايق ارسال داشت و با وى قرار داد كه حضرت پادشاه چون نزديك به اينجانب رسد ، خان را آگاه سازد تا به لوازم استقبال قيام نمايد » . ( تاريخ شاه طهماسب ، نسخهء خطّى ، ورق 164 الف ؛ و نيز - احسن التواريخ ، ص 399 ) .
137 ) پل مالان : در دو فرسخى جنوب هرات ؛ يعنى به فاصلهء نصف روز راه ، شهر مالن [ مالان ] واقع بود كه تصوّر مىشود كه سوى پل بزرگى كه روى هريرود بسته بودند قرار داشته و آن پل به نام شهر خوانده مىشده است . ياقوت آن را ديده و اسم آن را به صورت مالين ضبط كرده است ولى گويد ، مردم آن را مالان مىگويند . » ( لسترنج ، 436 ) .
138 ) امير محمود صحنهء ملاقات سلطان محمّد ميرزا و همايون شاه را چنين شرح مىدهد : « چون جناب مملكتپناهى [ محمّد خان تكلو ] در ملازمت نوّاب پادشاهى [ همايون شاه ] به جانب شهر [ هرات ] در حركت آمده ، قزاق سلطان را كه ارشد اولادش بود بسرعت فرستاد كه سلطان محمّد ميرزا از درون شهر به باغ زاغان . . . آورد تا
اكبرنامه ( تاريخ گوركانيان هند ) ( فارسي ) — صفحة 587
مساهمون: ابو الفضل مبارك
ص٥٨٧