الخلايق رمضان 1298 ق ؛ ديوان فيضى فياضى ، لاهور ، چاپ فيروز الدّين .
2 ) خمسهء فيضى « در سال 993 ه ق . اكبر شاه فيضى را براى نوشتن خمسهاى به طرز نظامى امر كرد و شيخ فيضى در اين سال اقدام به تصنيف آن پنج مثنوى كرد . مولانا شبلى مىنويسد كه در سال سىام جلوس اكبر شاه ( 993 ق . ) فيضى به فكر خمسه افتاد و اوّل از همه به « مركز ادوار » دست برده ، و درعينحال ساير مثنويات را هم بنياد نهاد و راجع به هر كدام اشعارى گفت ، ولى نظر به تراكم امور و موانعى كه پيش مىآمده ، هيچ كتابى را نتوانست به پايان برساند . در سال 39 جلوس ( 1002 ق . ) اكبر مصرّا گفت كه بايد خمسه را به انجام برساند ! و اوّل از همه « نلدمن » به اتمام رسيده » . « 1 »
بههرحال مشخصات اين پنج مثنوى بدين قرار است :
الف ) مركز ادوار ( مرآة القلوب ) : فيضى آن را در جواب مخزن الاسرار شيخ نظامى سروده ، در هزار و چهارصد و شصت و دو بيت . دو بيت زير سال تأليف و عمر شاعر را مىرساند :
اين مى بىغش كه كشيدم به غور * دور نخستين بود از پنج دور
شوق گزين نامه پر و بال داشت * عقل كمال چهلم سال داشت
ب ) سليمان و بلقيس : در جواب خسرو و شيرين سروده شده است .
ج ) نلدمن : در جواب ليلى و مجنون سروده شده و نظم آن در چهار ماه در لاهور به پايان رسيده و اشعار آن چهارهزار بيت است ، چنان كه خود گفته :
اين چارهزار دُرّ ناياب * كانگيختهام به آتشين آب
در خصوص ظرافت و روانى اين مثنوى اين بس كه عبد القادر بداونى - كه هرجا ذكرى از شيخ فيضى و كارهاى وى پيش مىآمد او را
هامش
( 1 ) . شعر العجم ، ج 3 ، ص 55 .