منبعش پيدا نباشد كه حامل نور شهنشاهى و خازن گنج معارف الهى بودند .
همين نور بود كه در فتوحات حضرت گيتىستانى فردوسمكانى ظهور داشت ؛ همين نور بود كه در اشراقات انوار جهانگيرى حضرت صاحبقرانى جلوهگر شد ؛ همين نور بود كه از صدف بحر عفّت آلنقوا در نقاب مواليد از اصداف و لآلى شاهوار نمودار گشت ؛ همين نور بود كه به روشنايى آن اغز خان دولتآراى شد ؛ همين نور بود كه از آدم تا نوح به اندازهء استعدادات نورافزاى بود . اسرار سواطع اين نور و آثار عجايب اين ظهور از دايرهء حصر و احصا بيرون است . هركس را قوّت شناخت كنه اين معانى نيست و قدرت دريافت اين دقايق نى .
مجملا حضرت جهانبانى به نيروى اين نور ايزدى - كه در چندين دهور و اعصار به روشى خاص لباسى مخصوص پوشيده جهانافروز بود ، و نزديك است كه به ظهور اعلى رسد ، چنانچه فرّ بزرگيهاى صورى و معنوى از پيش طاق پيشانى نورانى آن حضرت پرتو ظهور دارد و كمال حيا با نهايت شجاعت در ذات مقدّس فراهم آمده - همگى همّت عالى مصروف رضاجويى پدر بزرگوار سپهر مقدار داشتند و فرط شجاعت را با كمال تمكين و وقار پيوند داده بودند . با اين بزرگى و بزرگمنشى نگاهى به خود نينداختند و خود را در ميان نديدند ، لهذا به يمن نيّت درست و همّت بلند به هر كارى كه متوجّه شدند و به هر خدمتى كه مأمور گشتند فيروز آمدند و در تمامى عمر سعادتقرين دانش را با دولت و دولت را با شفقت و مرحمت جمع ساخته جهانآراى بودند . در اقسام علوم ، خاصّه رياضى ، در زمان خود نظير و سهيم نداشتند . با صولت سكندرى ، دانش ارسطو در ذات عالى سمات « 10 » فراهم بود .
چون در متابعت مراسم وصيّت به تقسيم مملكت صورى پرداختند [ 123 ] غايت عدالت را كار فرمودند و كمال انصاف ، بلكه وفور تفضّل و احسان ، به جاى آوردند . فوز به كمالات معنوى - كه سلطنت حقيقى همان تواند بود - آن خود عطيّهء الهى بود كه اختصاص به وجود اشرف آن حضرت داشت كه هيچيك
هامش
( 10 ) م : صفات