حوالى كبوترخانه - كه بر يكى از آن عمارات بود - نشسته به تماشاى كبوتران متوجّه بودند كه يكى از ايستادگان بارگاه حضور آگاهى يافته ، از گسستن جر خبر داد . ميرزا فى الحال برخاسته يك پاى را در كفش آورده بودند و فرصت پاى ديگر درآوردن نشد كه آن جرّ از هم جدا شد و آن سطح از پاى افتاد . ميرزا به حسب صورت قدم در حضيض سفلى نهادند و نظر به معنى ارتقا به اوج على فرمودند . سنّ گرامى آن حضرت سى و نه بود . ولادت مسعود در سال هشتصد و شصت بود در سمرقند .
پوشيده نماند كه فرغانه از اقليم پنجم است و در كنارهء معمورهء عالم واقع شرقى آن كاشغر ، غربى آن سمرقند ، جنوبى آن كوهستان سرحدّ بدخشان ، و شمالى آن اگرچه پيش از اين شهرها بود مثل اماليغ ، الماتو ، و يانگى ، كه به اترار « 64 » مشهور است ، امّا الحال اثرى از رسوم و اطلال آنها هم نمانده ، و درياى سيحون كه به آب خجند مشهور است از ميان شرق و شمال اين آمده به سمت غرب مىرود و از جانب شمال خجند و جنوب فناكت ( 34 ) كه به شاهرخيّه اشتهار دارد ، مىگذرد و از آنجا به طرف شمال ميل كرده جانب تركستان مىرود ، و به هيچ دريايى همراه نمىشود ، و پايان تركستان در ريگستان فرورفته ، غايب مىگردد . در اين ولايت هفت قصبه واقع است : پنج به جانب جنوب درياى سيحون و دو به طرف شمال او . از قصبات جنوب ، اندجان ، اوش ، مرغنيان ، اسفره ، و خجند ( 35 ) است و از قصبات شمال ، اخسى و كاسنان « 65 » .
آن گوهر يكتاى سلطنت را سه پسر و پنج دختر بود . بزرگترين پسران گرامى حضرت گيتىستانى فردوسمكانى ظهير الدّين محمّد بابر پادشاه بودند .
بعد از آن به دو سال خردتر ، جهانگير ميرزا بود از فاطمه سلطان از امراى تومان « 66 » قوم مغل . سيوم ناصر ميرزا به دو سال خردتر از جهانگير ميرزا . مادر عصمت سرشتش از اندجان بود غنچهجى اميد نام . و از همهء دختران عفّتقباب كلانتر ، خانزاده بيگم « 67 » همشيرهء عينى حضرت گيتىستانى فردوسمكانى پنج سال از
هامش
( 64 ) الف ، ب : اترازو ؛ ط : اطراز
( 65 ) الف ، ب ، د ، ح ، ط : كاشان ؛ م : كاسان
( 66 ) الف ، ب : نويان ؛ ج ، ط : يونان
( 67 ) م : خانزادگى بيگ