بندگان اقدس شهريارى روحنا فداه شدند ؛ و دربارهى ايشان هرگونه مراحم ملوكانه شامل گشت . منزل ايشان ، در باغ بهارستان ، كه جزء متصرفات دولتى است ، وقوع يافت .
اصل آن باغ و عمارات ، از بناهاى مرحوم ميرزا حسين خان مشير الدوله ، سپهسالار و صدراعظم ايران ، است كه نزديك مدرسه و مسجد كه از بناهاى خيريهى او است ساخته بود . بعد از وفات او ، برادرش يحيى خان مشير الدوله وارث او بود ؛ بهارستان را پيشكش دولت كرد و جزء عمارات خالصهى ديوانى شد .
در اين ايام ، كه حضرت مستطاب و الا شاهنشاهزاده اعظم ، وليعهد دولت عليه ايران ، در آنجا منزل داشتند ، تمام شاهزادگان عظام و وزراء فخام و رجال دولت و امراء دربارى و مستوفيان دفتر خانهى مباركه و اجزاء محترم بعضى ادارات به حضور ايشان مشرف شده ، معرفى گشتند ؛ و دربارهى هريك از آنها مرحمتها فرمودند و التفاتها نمودند كه باعث اميدوارى عموم مردم گرديد . حركت ايشان را از تهران به صوب آذربايجان ، و شرح امتياز دولتى كه به ايشان مرحمت شد ، در ذيل وقايع سنهى آتيه ، كه هزار و سيصد و پانزده است ، ان شاء الله خواهيم نگاشت .
روز چهارشنبه ، شانزدهم اين ماه برحسب استدعاى نواب و الا شاهزاده فرمانفرما ، سالار لشكر ، وزير جنگ ، بندگان اقدس همايون شهريارى ، طالت عشرته و دامت شوكته ، محض نظارهى تيراندازى و امتحان توپهاى توپخانه ، تشريف فرماى دوشان تپه شدند . برحسب تعبيهى وزارت جنگ و ترتيب محمد صادق خان امير توپخانهى مباركه ، از قرار ذيل توپخانه در صحراى دوشان تپه حاضر شده بود : -
توپخانهى سواره : يك باطرى ، كه عبارت از شش عراده توپ تهپر اطريشى است كه لوازم و اسباب آن حاضر بود ؛ توپخانهى مركوب : يك باطرى بشرح ايضا ؛ توپخانهى كوهستانى : يك باطرى ، كه چهار عراده توپ تهپر اطريشى بود ؛ توپخانهى سرپر خاندار مركوب ايرانى : شش عراده ؛ توپهاى فولادى بريگاد سوارهى قزاق : چهار عراده .
در حضور همايون ، از تمام توپها تيراندازى متعدد شد ؛ و تيرها چون دعاى خستهدلان به هدف اجابت مقرون مىشد . نفس نفيس شاهنشاهى و شخص شخيص ظل اللهى ، محض هيجان و تشويق اهالى توپخانه و افتخار اهل نظام ، از يك عراده مدفع نه سانتيمترى - مدفع به كسر ميم ، به معنى توپ است كه در جرايد عربيهى اين زمان اينطور اصطلاح كردهاند - به دست مبارك تيراندازى كرده ، يازده تير انداختند كه همه يا به ازاء نشان ، يا به خود نشان برخورد . نواب و الا وزير جنگ و امير توپخانه نيز ، حسب الامر الاقدس ، چند تير توپ انداختند كه اكثر به نشانه برخورد . توپچيان نيز مهارت و جلادت خود را در فن تيراندازى و اصابهى نشان ، به معرض عيان آوردند .
امروز ، جمعى از شاهزادگان عظام و جناب مستطاب امين الدوله ، رئيس الوزراء ، با ساير وزراء و امراء و بعضى از رؤساى سفارتخانههاى دول خارجه ، كه مقيم و مأمور دربار دولت عليهى ايران هستند ، با بعضى از تبعهى خارجه ، برحسب دعوت مخصوص وزارت جليلهى جنگ ، به شرف التزام ركاب همايون به دوشان تپه آمده ، در موقع تيراندازى نظاره مىكردند . براى عموم مدعوين محترم ، از شاهزادگان و صاحبان منصب
افضل التواريخ ( فارسي ) — صفحة 72
مساهمون: منصوره اتحاديه (نظام مافی) و سيروس سعدونديان
ص٧٢