را كه از اين خاك بيرون آمده و سر به اوج سماوات سائيده است ، مىنگاريم : كه آيندگان بدانند كه چه اعجوبهها در روى زمين بودهاند . همينقدر عرض مىكنم كه در زمان شاهنشاه شهيد سعيد ، انار الله برهانه ، آن وجود بود كه دولت ايران را از شر حوادث و تصرفات خارجه نگاه داشت ؛ و بسى شوكتها از او به ظهور رسيد . و اگر او نمىبود ، وزراى هواپرست ايران ، اين دولت را به تصرف خارجه مىدادند و مردم را منكوب مىساختند . آن مجتهد ، اول سياسى و اول پلتيكدان زمان بود ؛ كه در كمال شوكت و استغناى طبع و حسن مشورت و تفر و عقل حركت مىكرد . و دولت ايران به او اعتماد و حسن اعتقاد داشت ؛ ولى ، اگر در بعضى جزئيات و اغراض شخصى هواپرستى مىكرد ، من بنده ، على العجاله ، آن داستانها نگويم و شرح ندهم كه علماء تكفيرم نكنند و تحقيرم ننمايند . ولى همينقدر به زبان انصاف مىگويم : اگر آن وجود در يك مورد سيئة داشت ؛ لكن ، در ده هزار مورد براى اعتلاء كلمهى ملت و حفظ رتبهى دولت اسلام ، چندين هزار حسنه داشت . خداوند آن مرحوم را رفعت فزايد ، كه بعد از او چنين مجتهد غيرتمند دولتپرور اسلام دوست ملت خواه را نديدم ؛ مگر ، دو نفر ديگر - كه اگر مقتضى شد ، شرح حال ايشان هم نگاشته خواهد گشت .
در اين ايام ، بندگان اقدس همايون شهريارى ، روحنا فداه دربارهى جناب حكيم الملك ، رئيس كل اطباء حضور همايون و وزير ابنيه ، كه از اعاظم وزراء است ، يك قطعه نشان تمثال همايون مكلل به الماس را ، كه از اخيص امتيازات دولت است ، مرحمت فرمودند . و سواد دستخط مبارك دولتى كه ، درين باب ، دربارهى ايشان صادر شده ، از قرار ذيل است : -
« چون حكيم الملك علاوه بر اينكه ، ليلا و نهارا ، خدمتگزار و در معالجات مخصوص وجود مبارك همهى اوقات مراتب حذاقت و كمال لياقت خود را ظاهر ساخته ، و از وقتى هم كه وزارت كل بنايى به عهدهى او محول شده ، در انتظام و تربيت امور آن مزيد صداقت و كفايت خود را ظاهر ساخته ؛ لهذا محض ابراز و علامت عنايت خاص ملوكانه ، او را به اعطاى يك قطعه نشان تمثال خودمان ، كه از امتيازات عمده است ، سرافراز و مفتخر فرموديم كه به استظهار تمام مشغول خدمت شود . 1314 . »
در صدر اين دستخط دولتى ، دستخط سلطنتى ، به خط مبارك ، اينطور رقم يافته بود : -
« از آنجا كه ما به حكيم الملك كمال مرحمت را داريم ، و او هم الحق خوب مواظبت در خدمت مرجوعهى به خودش دارد ؛ لهذا ، نشان تمثال خودمان را به او مرحمت فرموديم . 1314 . »
در اين سال ، چه بسيار امتيازات دربارهى اشخاص بزرگ مرحمت شد و دستخطهاى مبارك به افتخار ايشان شرف صدور يافت ؛ كه من شرح آنها را در اوايل و اواسط شرح وقايع اين سال ننگاشتهام و به آخر سال موقوف گذاشتهام ، كه به طور فهرست نوشته مىشود . ولى ، هر امتيازى و منصبى كه به جناب حكيم الملك مرحمت مىشود ، در همان تاريخ ، در وسط شرح وقايع اين سال مىنگارم و سواد دستخط مبارك را كه دربارهى
افضل التواريخ ( فارسي ) — صفحة 70
مساهمون: منصوره اتحاديه (نظام مافی) و سيروس سعدونديان
ص٧٠