به فر جلوس همايونى زينت داشت ، منعقد شد . شاهزادگان عظام و وزراى فخام و مستوفيان كرام و طبقات خدام با احتشام ، از اهل قلم و اهالى نظام و اعضاء وزارتخانهها ، با البسهى رسميه به شرف حضور مبارك نايل شدند . و باز شاهزاده جهانسوز ميرزا امير نويان ، حسب المقرر ، شرف مخاطبت داشتند . ساير مراسم مقررهى سلام عام ، از شليك توپ و غيره ، بهعمل آمد ، و بعد از انقضاى سلام ، قشون حاضر در اين سلام ، با انتظامى تمام ، « دفيله » كرده ، از حضور مبارك گذشتند .
« دوين » لفظ فرانسه است ؛ يعنى : اقدم . اينكه در اين سلام سفراء ، اختيار نطق با سفير كبير عثمانى مىشود ، از آن جهت است كه در علم حقوق ملل و دول ، قاعدهيى ترتيب دادهاند كه از آن قرار رفتار كرده ، مشاجره و منازعه واقع نشود : مثلا ، در يك دولتى كه چند سفير از سفراى خارجه هستند ، هريك از آنها مىخواهند كه در مجلس سلام يا مجلس ميهمانى دولتى بر يكديگر مقدم باشند و هر كدام دليلى بر برترى خود دارند . محض رفع اختلاف ، قرار بر اين است : هر سفيرى كه قدمت توقفش در آن دولت بيشتر از ساير سفرا است ، او مقدم باشد و صندلى او در ميهمانىهاى دولتى نمرهى اول گردد ؛ اگرچه دولت متبوعهى آن سفير كوچك و پستتر از ساير دول باشد . مثلا ، سفير بلژيك يا هولاند ده سال است كه به ايران آمده و تغيير نكرده و به جاى او سفيرى ديگر فرستاده نشده است . ولى ، سفير روس يا انگليس يا عثمانى ، كه ارفع از دولت بلژيك است ، عوض شده ، سفير چهار ساله يا پنجساله يا يك ساله در اينجا فرستاده شدهاند . در اين صورت ، حق تقدم و بالانشينى و نطق به حضور مبارك شاهانه با سفير بلژيك است . و همچنين تقديم و تأخير سلاطين را كه در يك مجلس جمع شوند ، بر اين قرار دادهاند كه دودمان هر سلطانى كه بيشتر از زمان ديگران سلطنت كرده است ، آن سلطان مقدم بر همه نشيند و محترمتر باشد ؛ اگرچه دولت او مغلوب يا ضعيف به نظر آيد . چنان كه ، امروز دولت آلمان و روس و انگليس ، از هر حيث ، بر ساير دول مقدم هستند ، ولى پادشاهان ممالك كه در يك مجلس جمع شدهاند ، سلطان عثمانى بر جميع سلاطين مقدم مىنشيند ؛ از آنكه ، دودمان عثمانى غازى نسلا بعد نسل در روم سلطنت كرده و پادشاهى از اين طايفه به طايفهى ديگر نرسيده ، و چندين سال است كه اين طايفه سلطنت دارند ؛ لكن ، دودمان ساير سلاطين ، مثل دودمان عثمان غازى در سلطنت امتداد زمان نداشتهاند .
روز دوشنبه ، هيجدهم كه سوم عيد سعيد بود ، تمام شاهزادگان عظام و اميرزادگان كرام ، بالاختصاص ، بار حضور يافته ؛ شرف اندوز آستان همايون گرديدند و از مراحم و الطاف كاملهى شهريارى بهرهمند و سربلند شدند .
روز سهشنبه ، نوزدهم بندگان اقدس شهريارى ، خلد اللّه عيشه ، هنگام ظهر ، به بالاخانهى سر در تشريففرما شده ، ساعتى به سلام عام نشستند و بعضى اسباب سور و طرب در سر در حاضر كرده بودند ؛ و اهالى دارالخلافه ، از كسبه و غيرهم ، در ميدان ارك حاضر شده ، به زيارت جمال مبارك نائل گشتند ؛ و مبلغى خطير شاهى و اشرفى به پهلوانان و بازيگران ، كه در پائين كشتى مىگرفتند و ميلبازى مىكردند ، بذل و مرحمت فرمودند و از آن پس رجعت به سراى سلطنت عظما كردند .
افضل التواريخ ( فارسي ) — صفحة 62
مساهمون: منصوره اتحاديه (نظام مافی) و سيروس سعدونديان
ص٦٢