بنگارم : كه سرمشق ساير ابناء روزگار شده ، بدانند كه بايد ظلم و تعدى نكرد تا گرفتار لعن و طعن و شتم و ذم نشوند . خلاصه ، پس از چندى معزول خواهد شد ؛ كه شرح آن ان شاء اللّه نوشته خواهد گشت .
در ماه مبارك رمضان ، با وجود كسالت روزه ، بندگان اقدس همايونى ، روحنا فداه ، از رسيدگى به جلايل امور دولتى و امضاء احكام سلطنتى اظهار كسالت نفرموده ، همواره درصدد آسايش عباد و قضاء حوائج انام بودند . وزارتخانههاى جليله و دواير در اين ماه مبارك ، از عصر تا شش پنج ساعت از شب گذشته ، دائر ؛ وزراء عظام و امراء فخام و صاحبان ادارات ، با حضور اجزاء لازمه ، مشغول اجراء امور دولتى هستند .
چون ، براى اعلام سلطنت سنيهى همايونى لازم بود ، حسب الرسم ، مأمورى مخصوص از رجال دولت و اعيان مملكت ، كه مربوط به رسم و قانون اروپ باشد و از عهدهى سفارت كبراى فوق العاده برآيد ، مأمور دربار بعضى از دول معظمهى متحابهى اروپ شود ؛ لهذا ، برحسب انتخاب و ارادهى خاصهى شخص اقدس همايون ، ميرزا ابو القاسم خان ناصر الملك ، مترجم حضور همايون ، كه وزارت قورخانه جزء ادارهى ايشان است و در زبان خارجه و فن و ديپلوماسى محل وثوق و اعتماد است ، اين ايام از دربار همايون با اجزاء مخصوصه ، كه براى هيأت اين سفارت كبرا مقرر شده است ، مأمور گرديدند تا در دربار معظمهى مفصلهى ذيل مراسم اين مأموريت را به انجام رسانند :
دولت عثمانى ؛ دولت روس ؛ دولت انگليس ؛ دولت فرانسه ؛ دولت بلژيك ؛ و دولت هلاند .
در اين اواخر ماه رمضان المبارك ، دستخطى به جناب ميرزا فضل اللّه خان وكيل الملك ، وزير خلوت ، شرف صدور يافت كه : هر روزى را از براى خواندن عرايض يك وزارتخانه يا دو اداره تعيين فرمودهاند ؛ كه وزراء تكليف كار را بدانند و راپرت مطالب خود را در روز معين بفرستند . از همين دستخط مبارك ، بر آيندگان و خوانندگان اين تاريخ ، معلوم خواهد شد كه ذات اقدس و وجود مقدس اين شاهنشاه ايران پناه چقدر و چه اندازه مشغول كار و زحمت است ؛ كه رعايا آسوده باشند و كارهاشان به عهدهى تعويق نيفتد .
آنى از رسيدگى به امور دولتى و خواندن عرايض و دستورالعمل دادن كارها فراغت ندارند . چون ديگر شاهان گذشته ، به تعطيل و لهو و لعب نمىپردازند و همواره وجود مبارك را به اصلاح امور مشغول مىسازند . صورت دستخط مبارك از قرار ذيل است :
« وزير خلوت ! ترتيب درستى در امر عريضجات و تحريرات وزراء و دوائر و غيره لازم است كه نوشتجات هر وزارتخانه در يك روز معين تقديم حضور شده ، قرائت و احكام آن مرتب صادر شود . لهذا ، روزهاى هفته را اينطور قسمت مىفرمائيم كه :
هريك از روزها مخصوص يك وزارتخانه باشد و ديگر در آن روز نوشتجات متفرقه خوانده نشود . مىبايست شرح اين دستخط مبارك را به تمام وزارتخانهها ابلاغ نمايد .
روز شنبه : كليهى عرايض و تحريرات وزارت خارجه ؛ روز يكشنبه : كليهى راپرت و عرايض وزارت جنگ و وزارت ماليه ؛ روز دوشنبه : تعطيل است ؛ روز سهشنبه :
عرايض و مطالب وزارت داخله ، با آنچه تلگرافهاى ولايات باشد ؛ روز چهارشنبه :
راپرت و عريضجات وزارت عدليه و تجارت و حكومت دارالخلافه ، و آنچه از
افضل التواريخ ( فارسي ) — صفحة 60
مساهمون: منصوره اتحاديه (نظام مافی) و سيروس سعدونديان
ص٦٠