امير نويان بن خاقان مغفور فتحعلى شاه ، طاب ثراه ، مخاطب سلام بودند . خطيب خطبه ، و اميرزاده شمس الشعراء قصيده برخواند . و شليك توپ از توپخانهى مباركه بلند شد و ساير مراسم مجلس سلام بهعمل آمد .
روز پنجشنبه ، چهاردهم جمادى الاولى براى ملاحظهى مشق افواج حاضر ركاب تهران ، كه بر حسب دستور العمل جناب سردار كل جنرال « واگنرخان فرنگى » ، معلم كل ، به آنها مشق مىدهد ، بندگان اقدس همايون چهار ساعت از دسته گذشته تشريففرماى ميدان مشق شدند . تمام افواج و افراد قشون مراسم سلام را به قانون نظامى معمول داشتند . افواج پياده در حضور همايون مشغول مشق شدند ؛ پس از آن ، اهالى توپخانه و قزاق به مشق پرداختند ؛ مورد تحسين و تمجيد ملوكانه واقع شدند .
تمام سپاه ظفر همراه ، از توپخانه و پياده و سوار ، دفيله كرده ، از حضور مبارك گذشتند .
بندگان اقدس همايون تمام صاحبان منصب و تابين افواج را مورد مرحمت ساخته ، يك هزار و دويست تومان انعام به افراد و آحاد قشون التفات فرمودند . و به جناب سردار كل هم يك قبضه شمشير مرصع ممتاز از درجهى اول ، كه از تشريفات عاليه است ، مرحمت شد و دستخط مبارك مبنى بر اظهار رضامندى از خدمات سردار كل شرف صدور يافت . اسامى افواج كه در اين مشق حاضر بودند ، از قرار ذيل است : -
موزيكانچى مخصوص ؛ گارد نصرت ؛ توپخانه : سه باطرى سواره و پياده ؛ زنبوركچى ؛ قورخانهچى ؛ فوج اقبال ؛ فوج شقاقى ؛ فوج سوادكوه ؛ فوج قزوينى ؛ فوج ملاير ؛ بريگاد قزاق سواره ؛ يك باطرى توپخانهى قزاق .
دوشنبه ، بيست و پنجم شهر جمادى الاولى بندگان اقدس همايون ، ادام الله عيشه و ايد الله جيشه ، از شهر دارالخلافه تشريففرماى دوشان تپه شدند كه سان عملهى كشيكخانهى مباركه را ببينند . بندگان اقدس شهريارى در عمارات بالاى كوه و تپه صرف ناهار فرموده ؛ چهار به غروب مانده ، از قصر همايون ، در ميدان اسبدوانى ، كه در پاى تپه واقع شده است ، نزول فرموده ؛ در چادرى كه روى سكوى اسبدوانى افراشته بودند ، به جهت سان عملهى كشيكخانهى مباركه - كه حسين پاشا خان امير بهادر جنگ ، كشيكچى باشى و رئيس آنها است - جلوس كردند . امير بهادر جنگ تشريفاتى در خور ذات مقدس شاهانه ترتيب كرده بود : طبقهى خدام و بعضى از وزراء حاضر بودند . اول ، صاحبان مناسب كشيكخانه و طبقهى غلام پيشخدمتان با البسهى رسميه خودشان از حضور مبارك گذشته ، اسم آنها خوانده مىشد و هريك را معرفى مىكردند . بعد ، دستهى غلامان كشيكخانه از سان حضور اعلا گذشته .
دستهى پيش سان غلامان به زره و چهار آيينه و خود و ابلق مسلح و مكمل بودند ، كه لباس و سلاح جنگ قديم ايران است . عدد غلام پيشخدمتان ، يك صد و شصت و دو نفر ؛ و غلامان كشيكخانه ، هشتصد نفر بودند .
رتبهى غلام پيشخدمتان اين است كه در هر مجلس سلامى ، با لباس رسمى خود حاضر مىشوند ؛ بعد از خوانين قاجاريه ، دستهى آنها مىايستد . خلاصه ، بعد از اتمام سان ، بندگان اقدس همايون سوار شده به دار الخلافه و مقر سلطنت عظما مراجعت فرمودند .
افضل التواريخ ( فارسي ) — صفحة 42
مساهمون: منصوره اتحاديه (نظام مافی) و سيروس سعدونديان
ص٤٢