لشگر ، و جمعى ديگر از وزراء و سرداران و امراء عسكريه و صاحبمنصب نظامى و معلمين ايرانى و فرنگى و غير هم ، حضور داشتند . بريگاد سوارهى قزاق مشقهاى نظامى كرد و دو دسته با يكديگر جنگ كردند و حمله آوردند ؛ يك دسته فتح كرد . سوارهاى قزاق انواع و اقسام هنرها آشكار كردند كه شرح آن طولانى است و باعث حيرت مىشود . ششصد تومان انعام به سوارهى قزاق مرحمت شد و به دو پسر چهار ساله و ششسالهى قاسم آقاى سرتيپ ، كه در مشق قداره و فنون محاربه با يكديگر خوب از عهده برآمده بودند ، يكى پنج اشرفى از جيب مبارك مرحمت شد ؛ و فرمودند كه از براى هريك از آن دو طفل ، شصت تومان مواجب برقرار شود .
خدمهى حرمخانهى جلالت و پردگيان سراى سلطنت ، كه از تبريز به صوب دارالخلافهى باهره حركت فرموده بودند ، در بيست و چهارم ربيع الاول به اتفاق نواب اشرف و الا شاهنشاهزادهى مفخم ، عضد السلطان ، ابو الفضل ميرزا - فرزند برومند سلطنت عظما و نواب شاهزاده نصرت السلطنه ، روح اللّه ميرزا - با جمعيت خدم و حشم و خواجهسرايان و ساير خدمتگزاران وارد دار الخلافهى باهره شده ، به سراى سلطنت عظما نزول اجلال فرمودند . و چند روز بعد ، شاهزاده نصرت السلطنه ، روح اللّه ميرزاى امير تومان ، كه متجاوز از سى سال در آذربايجان هميشه مرجع خدمات بزرگ و مشاغل عمده بودهاند ، از قرار شرح دستخط همايون ، به تصويب صدارت عظما به رياست خلوت همايونى و خازنى مهر مهر آثار مبارك سرافراز و منصوب شدند ؛ و به يك ثوب سردارى ترمهى كشميرى با سردوشى مرصع ، كه از خلاع خاصه است ، پيكرشان زيب و اعتبار يافت .
روز سهشنبه ، ششم ربيع الثانى بندگان اعليحضرت اقدس همايون خسروانى از سلطنت آباد تشريففرماى دوشان تپه شده ؛ در صحراى وسيع زير دست باغ دوشان تپه ، ماديانهاى ايلخى سلطنتى را كه سپرده به نواب شاهزاده عين الدوله است ، در حضور مبارك سان دادند . بعد از اتمام سان ، بندگان اقدس همايون به سلطنت آباد رجعت فرمودند .
چون اسمى از دوشان تپه ذكر شد ، لازم آمد كه جغرافى و شرح بنا و بانى آن نوشته شود ، تا كسانى كه خارج از اهل تهرانند مطلع شوند .
« دوشان » اسم خرگوش است . چون در اين تپه و كوه كوچك خرگوش زياد ديده شده ، آن را « دوشان تپه » ناميدهاند . عمارات و باغ و خيابانهاى آنجا ، در عهد سلطنت شاهنشاه شهيد سعيد ، ناصر الدين شاه قاجار ، نور اللّه مضجعه ، ساخته شده است ؛ و آن تپه و دره و ماهور ، محل شكار و تفرج واقع گشته است . در سمت شرقى دارالخلافه ، به مسافت كمتر از فرسنگى ، اين تپهى بسيار بزرگ از وسط صحرا بيرون آمده كه به رشته كوه البرز ابدا اتصالى ندارد . در سنهى هزار و دويست و شصت و نه هجرى ، مطابق سيچقان ئيل تركى ، كه ششم سال تاجدارى شاهنشاه شهيد سعيد بود ، رأى آن سلطان بزرگ تعلق يافت كه در بالاى اين تپهى بلند عمارتى دلپسند ساخته شود كه گاهى محل تفرج شاهانه شود ؛ به مرحوم حاجى على خان اعتماد السلطنه ، كه در آنوقت ملقب به حاجب الدوله بود و فراشباشيگرى دربار اعظم سلطنتى را داشت ، - پدر مرحوم
افضل التواريخ ( فارسي ) — صفحة 38
مساهمون: منصوره اتحاديه (نظام مافی) و سيروس سعدونديان
ص٣٨