روز پنجشنبه ، ششم محرم الحرام هزار و سيصد و چهارده هجرى ، چون هوا گرم شده و خارج از اعتدال بود ، بندگان اعليحضرت اقدس همايون ، خلد اللّه ملكه ، عزيمت ييلاقات فرموده ؛ از مركز خلافت ، تشريففرماى باغ و ييلاق سلطنتى « صاحبقرانيه » - يعنى : نياوران ، يعنى : كردوى - شدند كه در صفحهى شميران ، دو فرسخى تهران ، در سمت شمال واقع است .
اسم قديم اين قريه ، « كردوى » مىباشد و ملك مرحومهى عليهى عاليه ، فخر الدوله ، بوده است ؛ آن را به شاهنشاه شهيد سعيد ، ناصر الدين شاه ، انار اللّه برهانه ، پيشكش كرد .
شاهنشاه شهيد هم قريهى « چيذر » را ، كه در يك ميلى « كردوى » واقع است ، به مرحومهى فخر الدوله بذل و مرحمت فرمودند كه در آنجا منزل ييلاقى قرار دهد . اسم قديم اين قريه « كردوى » بوده است ، و بعد به « نياوران » مشهور شده است . شاهنشاه شهيد سعيد امر فرمود كه در آنجا بناى رفيع و پايهى منيع برپا دارند . باغهايى كه رشك ارم است ، در آنجا با خيابانهاى وسيعهى وجه اول جاريه ساخته و مهيا كردند . قصور عاليه و رواقهاى ساميه ترتيب دادند . قريب دويست هزار تومان به مصارف ابنيه و حجارى آنجا رسانيدند .
چون سلطنت آن شاهنشاه به سى سال رسيد ، كه به قرن اول درآمد ، امر و مقرر شد كه نياوران را به « صاحبقرانيه » بخوانند ؛ و از آن تاريخ ، آن مكان فرحافزا را صاحبقرانيه خواندند . و اين مكان ، يكى از دهات بلوك شميران است ، كه اين بلوك تقريبا مشتمل بر چهل قريه است كه در دامنهى كوه البرز واقع شده . آبهاى صافى و هواى خوش دارد ؛ كه ييلاق اهالى دارالخلافهى تهران غالبا در اين بلوك واقع مىشود . و در تواريخ عرب ، اين نقاط شميران را « قصران سفلا » گويند ؛ و « قصران عليا » آن دهاتى است كه در پشت كوه واقع شده كه شهرستانك و كچهسر و بعضى قراء ديگر جزء آن است . اگر مناسبتى در اين كتاب به دست آمد ، ژغرافياى قصران عليا و سفلا را با اسامى دهات و رسم و عادات اهالى آنجا خواهيم نگاشت . در اينجا اگر زياده بر اين بنگاريم ، اصل مطلب از دست ما خواهد رفت .
خلاصه ، بندگان اعليحضرت ظل اللهى ، روحنا فداه ، كه روز ششم محرم اين سال تشريففرماى ييلاق صاحبقرانيه شدند ، تا مدت ده روز ، همهروزه ، هنگام عصر در حوضخانه قصر سلطنتى مجلس روضهخوانى و عزادارى حضرت خامس آل عبا ، عليهم آلاف التحية و الثنا ، را منعقد فرمودند ؛ و روز آخر تعزيت ، به رسم معمول ، تمام خدام مجلس تعزيت و واعظين و ذاكرين و نوحهگران را به بذل خلاع و تشريفات و انعامات وافره و عطيات متكاثره ، قرين دعاگويى و شكرگزارى داشتند .
در هيجدهم شهر محرم ميرزا عباس خان قوام الدوله ، وزير امور خارجه ، - چنان كه شرحش بيايد - معزول و شغل وزارت امور خارجه برحسب دستخط مبارك به جناب مستطاب صدراعظم راجع گشت ؛ كه مشير الملك ، ميرزا نصراللّه خان ، از جانب ايشان در وزارت امور خارجه كماكان بر اجزاء آن اداره مدير و معاون باشد . صورت دستخط مبارك از قرار ذيل است : -
افضل التواريخ ( فارسي ) — صفحة 28
مساهمون: منصوره اتحاديه (نظام مافی) و سيروس سعدونديان
ص٢٨