جناب مستطاب ظهير الدوله ، وزير تشريفات ، شرفياب حضور همايونى شدند . شمس الدين بيگ ، سفير كبير دولت عليهى عثمانى ، كه در ورود به تهران مقدم سفراء است ، از جانب وزراى مختار تهنيت عيد سعيد را عرض كرده ؛ جوابى شايان شنيد و از حضور شاهانه مرخص شدند . بعد از ظهر ، سلام عام در پيشگاه تالار موزهى مباركه منعقد گرديد .
همگان كه حاضر شدند ، وزير تشريفات خبر داد كه اهالى سلام حاضر شدهاند . بندگان اقدس همايون در تالار بر روى صندلى جلوس فرموده ، به همه مبارك باد فرمودند . نواب يمين السلطان ، ايلخانى قاجار ، به رسم مقرر در پائين تالار ، جلوى صفوف لشكرى و كشورى ايستاده ، شرف مخاطبت خاص داشتند . خطيب خطبه خواند . شمس الشعراء قصيدهيى غرا عرض كرد . ساير مراسم مجلس ، از شليك توپ در ميدان بهعمل آمد .
وزراء و محترمين از حضور همايونى مرخص شدند ؛ و بعد ، قشون ظفرنمون ، كه مقيم تهران هستند و در عمارت سلطنتى حاضر بودند ، از حضور همايون گذشتند . بندگان اقدس همايون به هريك از آنها ، از صاحبمنصب و تابين ، بذل عيدى فرمودند . در اين روز ، از امپراطوران و سلاطين و رؤساى جمهورى اروپ و غيره ، تلگراف تهنيت رسيد ؛ و به توسط وزير امور خارجه جواب براى هريك از ايشان تلگراف شد . مضمون تلگرافات و جوابها ، مثل همان سؤال و جوابهايى است كه در اين گونه مواقع ، در مجلدات سابق نگاشتهام . كنون ، اسامى امپراطوران و سلاطين و رؤساى جمهورى را مىنويسم كه در اين سال ، به تلگراف تهنيت عيد دادهاند :
ويكتوريا ، ملكهى انگلستان و امپراطريس هندوستان ؛ نيكلاى دويم ، امپراطور كل ممالك روسيه ؛ گليوم ، امپراطور كل آلمان ، پادشاه پروس ؛ هومبرت ، پادشاه ايتاليا ؛ لئوپلد ، پادشاه بلژيك ؛ جكرويج ، خليفهى اعظم كل ارامنه ؛ رئيس جمهورى فرانسه ؛ رئيس جمهورى دولت اتازونى ينگىدنيا .
در اين ايام ، كه نواب « پرنس چارتورسكى » ، برادرزادهى حضرت و الا امير بلغارستان ، كه فلان نسب را دارد ، از اسلامبول بهطور غيررسمى ، محض سياحت به تهران آمده و به حضور رفته و نشان مكلل به الماس از درجهى اولى با حمايل سبز به او مرحمت شده و به همراهان او هم فلان نشان داده شده ، و شب به صرف شام در منزل صدارت عظما دعوت يافته ؛ چندان قابل اهميت نيست كه ما شرح و بسط دهيم و خوانندگان را زحمت رسانيم . همينقدر كه اشارتى كرديم ، كافى است .
دولت و ملت ايران حال ضيافت و سخاوت و بذل دارند ؛ از انسانيت نمىگذرند .
شيخ عربى هم كه به ايران مىآيد ، اهل ايران به او احترام مىكنند ؛ چه رسد به فلان شاهزادهى بلغارى . پس ، معلوم باد كه : اگر در ايران به خارجه احترامى مىكنند ، محض آن نيست كه وجود آن شخص خارجى اهميت دارد ؛ بلكه ، محض اظهار محبت و انسانيت است كه با نوع بشر داريم . در ميان سلاطين جهان ، كسى كه پيش ما ايرانيان شأن و شوكت دارد ، سلطان عثمانى يا سلطان چين است كه از قديم به همهى جهان برترى داشتهاند و سفير اينها محترمتر از ساير سفراء هستند . اگرچه ترقى سلطان عثمانى مثل ترقيات بعضى سلاطين اروپ نيست ؛ ولى ، چون اين مملكت عثمانى زودتر و بيشتر از سلاطين اروپ
افضل التواريخ ( فارسي ) — صفحة 404
مساهمون: منصوره اتحاديه (نظام مافی) و سيروس سعدونديان
ص٤٠٤