الهى ساختند . بلى ! خدمتگزارى و جاننثارى از تبريز تا تهران ، حق اجزاء كشيكخانه و سواران تبريزى بود ؛ ولى از دم دروازهى تهران ، نزد ما آن سواران مثل ميهمان عزيزى هستند ، بايد چندى در آسايش و راحت باشند . لهذا ، جاننثارى و خدمتگزارى از آن ساعت بايد با سواران قزاق و قشون حاضر ركاب تهران باشد كه از يك ماه بيشتر انتظار چنين روزى را داشتند كه به سعادت خدمتگزارى و تقبيل خاكپاى مبارك نايل شوند .
خلاصه ، يك ساعت قبل از ظهر ، در روز يكشنبه 25 ، شمس سلطنت در برج خود قرار گرفت و فر يزدانى با حشمت سلطانى توأم شده ، اين وجود مبارك از در شرقى ديوانخانه تخت مرمر در عمارات دولتى وارد شدند . جناب مستطاب اشرف امجد صدر اعظم و شاهزادگان عظام و وزراى كرام و امراى دربارى كه محضر صدارت عظما در ديوانخانه به رسم هر روزه حاضر بودند ، به زيارت جمال خسروانى و تقبيل خاكپاى همايونى مشرف گرديده ؛ با جناب مستطاب آقاى امام جمعه كه حضور داشتند شكر و سپاس الهى كرده ، شرط دعا بهجا آوردند . و بندگان اقدس همايونى ، ارواحنا فداه ، به فراخور شأن هريك ، اظهار تفقد و مرحمت فرمودند ؛ و فورا با همان لباس عزا با جناب اشرف صدراعظم و جناب مستطاب امام جمعه و حاجى امين السلطنه و چند نفر از خواص درگاه ، به تكيهى مباركهى دولتى ، كه وصل عمارات است ، تشريف بردند كه به زيارت مقبرهى موقتى شهريار شهيد مبرور نايل شوند . با كمال حزن و ملالت به سر مرقد شريف آمده ، فاتحه خوانده ، مراسم تعزيت بهجا آوردند ؛ و طورى گريان شدند كه حاضرين نزديك بود خود را به هلاكت رسانند .
بعد از آن ، بر حسب استدعاى عموم شاهزادگان و وزراى فخام ، به تالار بادگير تشريففرما شده ، خلعت حضرت فيض آثار رضوى عليه الصلاة و السلام را ، كه مخصوص قامت جهانآراى همايون دوخته و به نفايس لآلى آراسته و تازه از مشهد مقدس و آستان قدس رضوى انفاذ داشته بودند ، تبركا زيب بر و پيكر همايونى فرموده ؛ و جناب مستطاب صدراعظم حاضر شده ، با جناب امام جمعه نيز تاج سلطنت و جهانبانى را به تارك مبارك شهريارى نهاده ، نشان با فر و شأن تمثال عديم المثال مبارك حضرت خليفه اللّه الاعظيم امير المؤمنين ، صلوات اللّه و سلامه عليه ، را كه جناب مستطاب صدراعظم تهيه كرده و به بيست هزار تومان جواهر مرصع بود ، زينت صدر همايون ساختند و شمشير خاص خسروانى را به ميان مبارك بسته ، آنگاه از بر تخت كيانى نشستند و سلام خاص انعقاد يافت . نواب مستطاب و الانايب السلطنه و نواب مستطاب و الا سالار السلطنه ، اخوان سلطنت ، و جناب مستطاب اشرف صدراعظم و جناب مستطاب امام جمعه و ساير باريافتگان ، از شاهزادگان عظام و وزراى فخام ، تهنيت و تبريك جلوس همايون را به عرض رسانيدند . بندگان اعليحضرت اقدس شهريارى روحنا فداه پس از اداى مراسم شكر الهى ، شرحى توصيف و تحسين و اظهار كمال رضامندى از خدمات جناب مستطاب اشرف امجد صدراعظم فرمودند و به عموم وزرا و خدام آستان همايون نيز بذل تفقد نمودند .
افضل التواريخ ( فارسي ) — صفحة 18
مساهمون: منصوره اتحاديه (نظام مافی) و سيروس سعدونديان
ص١٨