شنيدن نغمات مىپردازند ؛ و نزد ساير مريدان اظهار ريا مىكنند . ايشان به كلى از اين معايب برى بوده ، لهو و لعب سابق را به كنار گذاشتهاند . مرشدان پيش ، به طرارى و شعبده ، از گدايى و فقر وفاقه خود را صاحب جلال و اسب و استر و خانه و دستگاه كرده ؛ مردم را به آوردن هدايا ترغيب مىكنند . ايشان با كمال بزرگى و بزرگزادگى و عظمتى كه داشته و دارند ، خود را اهل فقر قرار دادهاند . با نهايت حشم و خدمى كه دارند و جزء وزراء كبارند ؛ غالبا ، درشگه و كالسكه و اسبان و نوكران خود را كنار گذاشته ، در كوچهها تك حركت مىكنند . در مجلس ، با اعلى و ادنى و وضيع و شريف و مخالف و مؤالف و منافق و موافق ، طورى سلوك مىكنند و به قسمى محاورت خوش دارند و صحبتهاى شيرين به ميان مىآورند ، كه قهرا همه كس مريد او مىشود . حقهبازى و زمينهسازى و دكاندارى و رياكارى ، ابدا در اين دستگاه نيست . عيب و ريبى در ايشان ديده نمىشود . و به هيچوجه داعيهى كشف و كرامتى هم ندارند . و طايفهى نعمت اللهى هم سرسپار و ارادت شعار و جاننثار او هستند .
اشعار را به غايت نيكو مىسرايند . مكرر ، اشعار آبدار خود را براى بنده خوانده و بنده را شرف دادهاند . افسوس كه ، حالا از اشعار ايشان چيزى موجود ندارم كه در اين سفينه بنگارم .
جناب ميرزا اسماعيل خان امين الملك ، وزير داخله ، برادر كافى جناب مستطاب اشرف امجد آقا ميرزا على اصغر خان امين السلطان ، صدراعظم دولت عليهى ايران ، كه از وزراى كافى و لايق و قابل و درستكار دورهى شاهنشاه شهيد سعيد ، انار اللّه مضجعه ، و اين دورهى مظفريه بود ، هنوز عمرش به چهل نرسيده ، به علت درونى و فساد امعاء در شب پنجشنبه ، شانزدهم ذى الحجه الحرام اين سال هزار و سيصد و شانزده ، وفات كرد . عموم اهل تهران بسى افسوس خوردند ؛ كه او را درستكار و درست حساب و كافى و وافى مىدانستند . شرح حال اين وزير داخله ، كه چندين سال هم در دو دورهى ناصريه و مظفريه وزارت خزانه داشت ، در اول اين جلد و مجلدات سابق اين كتاب نوشته شده ، ديگر اعاده نمىشود .
روز پنجشنبه ، شانزدهم ، هنگام عصر بندگان اقدس همايون محض تسليت تشريف فرماى منزل جناب مستطاب اشرف امجد صدراعظم شده ، ايشان را تعزيت فرمودند .
ميرزا عيسى خان ، فرزند مرحوم امين الملك ، را به لقب امين الملك سرافراز داشتند .
بعون اللّه ، شرح حال وقايع هزار و سيصد و شانزده سلطنت مظفريه را به انتها رسانيده ؛ ان شاء اللّه ، به تأليف وقايع سنوات آتيه نيز موفق مىشوم .
و الله المستعان
افضل التواريخ ( فارسي ) — صفحة 378
مساهمون: منصوره اتحاديه (نظام مافی) و سيروس سعدونديان
ص٣٧٨