اجلال دادند ؛ و پس از يك شب اقامت ملوكانه در آنجا ، روز دوشنبه پنجم تشريففرماى قريهى باسمنج گرديدند .
روز دوشنبه ، دوازدهم از دار الخلافهى تهران و دربار همايون ، كشيكخانه و فراشخانه و نسقخانه و فراشخانه و ساير دستجات سوارهى ركابى و صاحبان مناصب و اصطبل خاصه و زينخانه و كالسكهخانه و فيلخانه و زنبوركخانه و نقارهخانه و ساير تشريفات خاصه ، موكب همايون سلطنتى به رياست نواب شاهزاده جهانسوز ميرزا امير نويان بن خاقان مغفور فتحعلى شاه ، طاب ثراه ، به استقبال موكب همايونى مهيا و حاضر شده ؛ همگى در تهران سانداده ، با كمال آرايش و نظام از دار الخلافه به صوب قزوين حركت كردند كه در قزوين به موكب همايون اعلى نايل و پيوسته گردند .
روز چهارشنبه ، چهاردهم شهرى ذى الحجة الحرام موكب فيروزى كوكب همايون شاهنشاهى به شهر زنجان ، كه مركز حكومت خمسه است ، تشريففرما شده ؛ ساحت آن خاك از فر و حشمت سلطانى رشك عزگاه افلاك شد . علاء الدوله امير تومان حاكم خمسه ، پسر مرحوم محمد رحيم خان علاء الدوله امير نظام ، اردوى نظامى كه از قشون سواره و پيادهى حوزهى حكومت خود با كمال انتظام تشكيل داده بود ، از سان حضور همايونى گذرانيده ؛ اردوى مزبور نيز از سلك چاكران و عساكر ركاب مستطاب اعلى منتظم و ملتزم گرديد . روز ديگر ، موكب همايونى از زنجان نهضت فرموده ، در هر منزل يك شب اقامت كردند .
روز هيجدهم ذى الحجة عيد غدير ، قاطبهى چاكران دربارى و وجوه خدام آستان همايون شهريارى ، از شاهزادگان عظام و وزراى فخام و امراى عسكريه و اعضاى دواير جليلهى دولتى ، از قلمى و نظامى و غيرهم ، در تهران در سراى همايون سلطنتى به حضور صدارت عظما نايل شده ؛ جناب مستطاب اشرف صدراعظم از طرف قرين الشرف همايونى به توسط تلگراف با هر طبقه و دسته اظهار ملاطفت و تفقدات كردند و همگى صرف شربت نمودند . و هم در اين روز مبارك كه يك ماه تمام بود كه عموم چاكران دربارى و خادمان آستان همايون شهريارى در مجالس تعزيت و آئين سوگوارى شاهنشاه شهيد سعيد ، انار الله برهانه ، بودند ؛ از طرف قرين الشرف همايون شاهنشاهى به واسطهى تلگراف ، به توسط حضرت صدارت عظما ، تلطفا به عموم ايشان امر و مقرر شد كه به رعايت ميمنت اين عيد سعيد از لباس عزا درآمده ، البسهى سياه را به جامهيى ديگر تبديل كنند . كافهى چاكران امتثال امر كرده ، شكر و دعا بهجا آوردند . در واقع ابتداى اين سلطنت از امروز بوده است كه مردم را از عزا بيرون آوردهاند و امروز مطابق با روز منصب ولايت عهد است كه آنهم روز دوشنبه در عيد غدير وقوع يافته است .
روز دوشنبه ، نوزدهم موكب همايونى به دار السلطنهى قزوين نزول اجلال فرمودند . باقر خان سعد السلطنه امير تومان حاكم قزوين ، به جهت تنظيم حوزهى حكومت و اداى مراسم خدمت ، مورد مراهم خسروانى گرديد . روز بيستم و بيست و يكم در قزوين اتراق شد .
افضل التواريخ ( فارسي ) — صفحة 16
مساهمون: منصوره اتحاديه (نظام مافی) و سيروس سعدونديان
ص١٦