دهم ، سخن به طول كشد و مرا مجال نوشتن نيست ؛ همين قدر كافى است .
جناب حسن على خان امير نظام ، پيشكار مملكت آذربايجان ، در اواخر اين سال از پيشكارى مملكت آذربايجان استعفا كرده ، به ترخيص و اجازهى عليهى خسروانه ، از راه درياى خزر و راهآهن عشقآباد به مشهد مقدس ، به زيارت و آستان بوسى حضرت ثامن الائمه ، على بن موسى الرضا ، عليه آلاف التحيه و الثنا ، رفته . پس از ده روز اقامت در آنجا ، از خراسان عازم دار الخلافه شده ؛ وارد دار الخلافه و دربار همايون گرديده و به شرف تقبيل آستان سلطنت نايل آمدند .
پس از استعفاى جناب امير نظام از پيشكارى مملكت آذربايجان ، لازم بود كه پيشكارى آنجا به عهدهى يكى از وزراى بزرگ كه داراى عقل و كياست و حسن فراست باشد ، واگذار گردد . لهذا ، جناب حسين قلى خان نظام السلطنه ، وزير ماليه و رئيس دفترخانهى مباركه ، از وزارت ماليه و رياست مستوفيان عظام معاف شده ، بر حسب ارادهى خسروانى و تصويب جناب مستطاب اشرف امجد صدر اعظم ، به وزارت و كارگزارى مملكت آذربايجان و پيشكارى حضرت اشرف ولايت عهد منصوب و برقرار ، و همين دو روزه با اجزاء كافى و وافى روانهى آذربايجان مىشوند . شرح حال جناب نظام السلطنه ، در اول اين جلد كاملا نوشته شده ؛ هركس خواهد ، رجوع به آنجا كند .
اشخاصى كه به رفتن آذربايجان از نوكرهاى دولتى مأمور شدند و به همراهى جناب نظام السلطنه روانهى آذربايجان گشتند ، اسامى ايشان از قرار ذيل است : -
شاهزاده امام قلى ميرزا ؛ ميرزا رضا قلى خان مجير السلطنه ، برادر زادهى جناب نظام السلطنه ؛ حاجى ميرزا ابو القاسم مشير لشكر ، پسر مرحوم حاجى ميرزا عباس قلى ، كه از دانشمندان و مردمان درست با كفايت است ؛ ميرزا نور اللّه مستوفى ، برادر جناب ميرزا محمد حسين مستوفى ، سررشتهدار كل دفترخانهى ايران ، كه پسران مرحوم ميرزا محمد آشتيانى مستوفى و محاسب سابق آذربايجان هستند . اين ميرزا نور اللّه در آذربايجان رياست دفتر استيفاء و پيشكارى امور ماليه يافت و نيكو از عهده برآمد . ديگر از همراهان جناب نظام السلطنه : ميرزا حسين خان معين السلطنه ، مستوفى ديوان اعلا ؛ و ميرزا باقر خان شريف السلطنه ، مستوفى ديوان اعلا ؛ و چند تن از صاحبان القابند كه اسامى و القاب آنها را نمىدانم و صورتى از براى من نفرستادهاند . هريك از اينها ، در آذربايجان مصدر خدمات بزرگ مىشوند .
در اواخر اين سال هزار و سيصد و شانزده ، چون راست قلمى و درست قدمى و بىطمعى و خبرت و بصيرت جناب آقا ميرزا محمد حسن وزير دفتر ، كه سابقا هم چندين سال در دورهى ناصرى و دورهى مظفريه وزارت دفتر داشتند ، فرزند مرحوم ميرزا هدايت وزير دفتر سابق ، به شخص شخيص سلطنت معلوم و مشهود بود ؛ در اين اوقات كه جناب نظام السلطنه ، وزير ماليه ، روانهى آذربايجان شدند ، حسب الاراده العليه ، وزارت ماليه - كه امروز به « وزارت دفتر » تعبير مىشود - و رياست مستوفيان عظام به جناب آقا ميرزا محمد حسين وزير دفتر كه از انجاب بزرگ ايران هستند واگذار گرديد و به اعطاى يك عدد قلمدان دوات مرصع ، كه از امتيازات مخصوصهى وزراء بزرگ است ،
افضل التواريخ ( فارسي ) — صفحة 354
مساهمون: منصوره اتحاديه (نظام مافی) و سيروس سعدونديان
ص٣٥٤