ميان خودشان در منازعه و مجادله مىباشند . من در ميان اين امم وحشيه ، هيچ ايلى را مثل بختيارىها معتقد به عقايد باطله نديدم . به خواب و به چشمزخم ، به شيطان و جن اعتقاد دارند . ايام هفته را سعد و شوم تصور مىكنند ؛ و ايام هفته براى آنها بعضى مشئوم و بعضى مسعود است . « سيزده » در ميان آنها ، عدد نحسى است . به اين جهت ، در تكلم يا در حساب ، هيچوقت سيزده نمىگويند ؛ دوازده را به علاوهى يك استعمال مىكنند . از ما سؤال مىكردند كه : « ادعيه و طلسمات شما چه چيز است ؟ بعضى امراض را با دعا و طلسم ، چگونه معالجه مىكنيد ؟ »
ما بعضى مزخرفات براى آنها نقل كرديم ؛ و در عوض ، طلسمات و نيرنجات آنها را پرسيديم . از جمله ، مىگفتند كه : « ما چشم راست گرگ را از كلهاش بيرون مىآوريم و او را در آفتاب خشك مىكنيم . و در وقت لزوم ، در ميان شير جوشانيده ، مىخوريم .
فايدهى اين نيرنج آن است : اگر دشمن نزديك باشد و شخص نخواهد كه بخوابد و تمام شب را بيدار بوده اطراف خود را بپايد ، براى بيخوابى بسيار مؤثر است . »
زنهاى بختيارى از غربا و اجانب روگيرى ندارند . در گردن زنان ، اقسام طلسمات و دعاها آويخته است . اثر اين دعاها را كه پرسيديم ، گفتند : « بعضى براى جلب محبت شوهر است ؛ برخى براى برداشتن حمل است ؛ بعضى براى شر رقيب و وسنى است . » - كه عرب و سنى را « ضره » گويد - چربى بدن گراز در ميان ما اثر غريبى دارد ، كه اگر از پيه بدن اين حيوان به بدن زنى ماليده شود ، آن زن مادام العمر عقيمه و بىاولاد خواهد ماند . و بعضى اعضاء قبيحهى كفتار و خرگوش از براى محبت همراه نگاهداشتن ، بسيار مؤثر است . در مثل فارسى ، از براى كسى كه محبوب است مىگويند : « فلانى مهرهى مار يا مشار اليه كفتار دارد . »
اين بنده ، افضل الملك ، مؤلف كتاب ، گويد : اگر بعضى عقايد بختيارىها و ايلات خرافات باشد ، بعضى از آنها بسيار صحيح و مؤثر است . بعضى از كارهاشان اثر طبى دارد ، كه « مسيو بابن » فرانسوى به حكمت و فلسفهى آن برنخورده و بى خود اعتراض كرده است . مثلا : اگر كسى بگويد از براى چند ساعت بيدار ماندن و خواب نرفتن ، كمى ترياك خوردن تا هشت نه ساعت بيخوابى و روشنى مىآورد و بعد به خواب مىرود ؛ نمىتوان آن را منكر شد . اگر ايلات بگويند : مايهى شتر خوردن ، به ترتيب معينى ، باعث فربهى و سخن زن مىشود ؛ نمىتوان آن را انكار كرد ، كه چندين بار ديده شده و اثر طبى دارد .
چشم گرگ را هم در شير جوشانيدن و خوردن ، باعث بيخوابى و بيدارى مىشود و اثر طبى دارد . دعاى سياهسرفه [ كه ] روى پارهيى از پوست كدو مىنويسند و در گردن طفل مىآويزند ، رفع سياهسرفه مىكند . گل كدو را كه بجوشانند ، چند بار به طفل بنوشانند ، رفع سياهسرفه از طفل مىشود . در گل كدو پوست كدو ، اين اثر طبى هست كه اثر مىكند . بايد فلسفهى هرچيز را دانست ، آن وقت رد و قبول كرد . نه هرخوابى ، ولى بعضى خوابها ، به ترتيب معينى كه شرحش مطول است ، اثر و ثمر غريبى دارد كه با - لحس و العيان همهكس ديده است ؛ نمىتوان آن را انكار كرد . اشخاصى كه عصبانى هستند ، نه عضلى ، به بعضى امراض كه مبتلا مىشوند ، دعا كه به آنها تعويذ مىكنند ، جهتى دارد
افضل التواريخ ( فارسي ) — صفحة 321
مساهمون: منصوره اتحاديه (نظام مافی) و سيروس سعدونديان
ص٣٢١