در « طايف » ، كه نزديك مكه است ، بود . اما ، سال تولدش معلوم نيست . بعد از آنكه تحصيل مقدمات عربيه را در مدرسهى طايف نمود ، محض تحصيل علم طب از وطن مألوف به جند شاپور آمده ، هفت سال تمام مشغول تحصيل علم طب شد . هفت سال ديگر هم بعد از فراغت از تحصيل ، در جند شاپور و در شوشتر و مداين و همدان مشغول طبابت و معالجه بود .
آن وقت ، خسرو پرويز پادشاهى ايران داشت . اوقاتى كه خسرو پرويز به جهت ييلاق به همدان آمده بود ، به مرض سختى مبتلا شد . اطباى خاصهى پادشاه را براى معالجه حاضر كردند ، و همه عاجز از معالجه شدند . خسرو پرويز در شدت مرض ، آنقدر هوش داشت كه به وزير خود فرمود : ساير اطبايى را كه در شهر هستند ، براى معالجه حاضر كنند .
حارث بن كلده را كه جزء اطباى شهر همدان بود ، نزد پادشاه بردند . حارث ملتزم به معالجه شد ؛ و خسرو پرويز از حسن معالجهى او شفا يافت . و از آن بعد تا چندى كه حارث در ايران بود ، در زمرهى اطباى حضور برقرار شد . و به امر خسرو پرويز ، كتاب حفظ - الصحهيى براى آن پادشاه نوشت ؛ و عنوان كتابش در تقليل غذا بود .
او در آن كتاب مىنويسد كه : هيچچيز از براى بدن انسان مضرتر از تداخل نيست .
انسان در وقت امتلاء معده ، يا بلافاصلهى بعد از جماع و مستى ، نبايد استحمام كند .
و شبها بر فرض كه هوا هم گرم باشد ، بدن خود را بايد با پارچههاى ضخيمه بپوشاند .
و از مشروبات ، جز آب چيز ديگر ننوشد ؛ كه هر مشروبى ، بخصوص مسكرات ، براى انسان مضر است . گوشتهاى قديد و لحوم حيوانات چرنده و پرنده ، كه هنوز درست قوام و قوتى نگرفتهاند ، مثل : برهى شكمى و جوجهى چندروزه ، براى انسان سم است .
و فواكه نارس و كال نبايد خورد ؛ صبر كنند تا خوب برسد . و الا ، انسان را به هلاكت مىرساند . و هر ميوه را در فصل خود بايد خورد ؛ و در غير فصل ، هر ميوهيى مضر مىشود . اما ، در استعمال دوا ، به قدرى كه ممكن است ، انسان بايد در تقليل و غذاى دوايى رفع علت مزاج كند . مگر وقتى كه ناچار شود ، دوا بخورد . و خيلى كه ناچار شود ، به مسهل بپردازد .
حارث بن كلده ، بر خلاف رويهى اين زمان كه اعتنايى به حقنه ندارند ، او اعتقاد زيادى به حقنه داشته است . به محض اينكه امتلايى در شخص ظاهر مىشد ، او حقنه را جايز مىدانست . من كه نگارندهى اين كتابم ، علم طب ندارم ؛ جز آنكه ، بعضى اطلاعات دارم كه اطباى اين دوره مرا به خبط و خطا نسبت نمىدهند ، و در حسن تدابير حفظ الصحه تصديقم مىكنند . اما ، همينقدر دانم كه : اطباى حاذق اين دوره ، مىگويند كه : حقنه چندان مؤثر در امتلاء معده نيست . و معده از طرف پائين تغذيه نمىكند كه حقنهى فلوس اثر كند ، رفع امتلاء نمايد ؛ بلكه ، حقنه فقط فم معده را شستوشو مىكند و اثر جزيى و خاصيت اندكى دارد .
حارث بن كلده در اين رسالهى حفظ صحه ، بادكش و حجامت را ترجيح به فصد مىدهد . و مرد جوان به زن جوانتر از خود نبايد مقاربت كند ؛ و مرد مسن ابدا نزديك زن پير نبايد برود . در سن جوانى ، بايد زن را از خود پرسالتر انتخاب كرد ؛ اما ،
افضل التواريخ ( فارسي ) — صفحة 307
مساهمون: منصوره اتحاديه (نظام مافی) و سيروس سعدونديان
ص٣٠٧