است و از ترقيات و قواعد اروپ اطلاع وافى دارد ، صريحا طعن مىزنم كه : ايشان چرا در وزارت خود كار معادن ايران را ترقى نداده ، واقعا سالى يك كرور به دولت و ملت ايران نفع نمىرسانند ؟ مگر كسى به عرض ايشان اعتماد و رفتار نمىكند ؟ اگر چنين است ، اين وزارت را واگذار كنند ؛ كه شأن ايشان به علم است ، نه به داشتن اين وزارت . زياده بر اين نتوان گفت .
نظر به رعايت احترام و حفظ شأن و مقام طبقهى شاهزادگان عظام ، كه هر مطلبى داشته باشند به توسط كسى به عرض حضور مبارك بدهند و جواب صادر گردد ؛ رياست اين كار و رسيدگى به عرايض شاهزادگان دوردست كه چندان رتبهيى ندارند ، به عهدهى نواب و الا شاهزاده سلطان احمد ميرزاى عضد الدوله بن خاقان مغفور فتحعلى شاه ، طاب ثراه ، كه از اعمام سلطنت و شاهزادگان اكبر - سنانه ، ارفع قدرا - هستند ، واگذار گرديد . و صورت دستخط همايون كه در اين باب شرف صدور يافته ، از قرار ذيل است : -
« رياست شاهزادگان ، طبعا و عادة ، با شخص همايون خودمان است . چون جلايل امور مهمهى دولت ، مانع از آن است كه على الاتصال در مواقع مختلفه مستحضر از حال هريك باشيم ، و هريك دسترسى به اظهار مطالب و عرايض خود داشته باشند ؛ لهذا ، وجود يك نفر كه شأنا و احتراما نازل منزلهى ذات مقدس ما باشد و قبول عمومى داشته باشد ، براى نيابت ما در پرستارى و رياست اين سلسلهى محترمه لازم بود ، لهذا ، عم محترم عضد الدوله را از طرف قرين الشرف خودمان انتخاب و اختيار كرديم ، كه تمام وزراء عظام و رؤساى ادارات و حكام ولايات ، امور راجعه به شاهزادگان را ، از جزيى و كلى ، به استحضار و توسط معزى اليه راجع دانسته و به توسط او قطع و فصل نمايند ؛ و بدون اطلاع معزى اليه ، اقدام به امور مرجوعه به اين سلسلهى محترمه ننمايند .
21 ربيع الاول ، سنهى 1316 . »
رياست و امانت خزانهى نظام - يعنى : تحويلدارى قشون كه مواجب و جيرهى افواج به دست رئيس و امينى داده شود - به عهدهى لطف اللّه خان صدق السلطنه ، پيشخدمت خاصه ، واگذار گرديد و به سردارى ترمهى ايرانى با شمسهى مرصع از درجهى اول مخلع گرديد .
دستخطى كه دربارهى او شرف صدور يافته ، نزد ما موجود است ؛ لكن ، نوشتن آن باعث تطويل كلام است . « نكتهى تاريخى » ندارد كه نوشته شود .
روزنامهى مسماه به « خلاصة الحوادث » در تحت رياست جناب محمد باقر خان اعتماد السلطنه ، وزير دار التأليف و دار الترجمه و مطبوعات ، ايجاد و احداث شد . مثل روزنامهى « تان » هرروز چاپ و منتشر مىشود . خلاصهى اخبار بزرگ يوميهى جميع ممالك در آن خواهد بود .
بعد از عزل جناب امين الدوله ، صدراعظم ، كه در ماه محرم اين سال وقوع يافت ، وزارت پست و وزارت گمركات ، كه با فرزند ايشان معين الملك بود ، تغيير كرد . چنان كه نوشتيم ، وزارت پست به عهدهى مرتضى قلى خان صنيع الدوله واگذار آمد ، و وزارت گمركات ايران به كفايت ميرزا فتح اللّه خان بيگلربيگى رشتى محول گرديد . در شهر جمادى الاخر اين سال ، باز وزارت گمركات از بيگلربيگى منتزع شده ، به جناب ميرزا محمد على خان قوام الدوله - فرزند مرحوم ميرزا عباس خان قوام الدوله ، وزير امور
افضل التواريخ ( فارسي ) — صفحة 284
مساهمون: منصوره اتحاديه (نظام مافی) و سيروس سعدونديان
ص٢٨٤