ميرزا سيد رضا خان بديع الملك ، پيشخدمت خاصهى حضور همايونى - برادر جناب موثق الملك ، رئيس رخت دارخانهى مباركه - به حكومت ولايت قم منصوب و برقرار گرديد . بديع الملك مرد زرنگ با كفايتى است . در حكومت قم ، بسى رشادتها كرده و با تسلط بوده است . من از اهالى قم تمجيد بسيار دربارهى اين مرد شنيدم .
رياست قشون خراسان و سيستان به تصويب حضرت و الا شاهزاده ركن الدوله ، عم بزرگوار سلطنت عظما ، والى والاشأن خراسان و سيستان ، به رضاقلى ميرزاى عدل - الدوله ، فرزند ايشان ، واگذار گرديد . و ايشان در مدت قليلى ، وضع نظام خراسان را خيلى منظم كرده ، وضع مجلس ادارهى عسكريه و ايام مشق افواج را بسيار مرتب داشتند . اين اميرزادهى قابل ، نهايت لياقت را در رياست نظام دارد . كارهايش بسى مرتب است ؛ و از هنر و كمالات و مجلسآرايى ، بهرهى وافى دارد .
در بيست و دويم ربيع الاول جناب مستطاب اشرف امجد ، آقا ميرزا على اصغر خان امين السلطان ، صدراعظم سابق ، ثانيا به صدارت عظما منصوب و برقرار شدند ؛ و عموم اهل ايران شادان گشتند . شرح اين داستان با صورت دستخط مبارك همايونى ، در چند جزء قبل ، در اصول مطالب تاريخيه نوشته شد . هر كس خواهد ، رجوع به آنجا كند . در اين باب هم ، چون تغيير وزارتخانهها و ادارات نوشته مىشود ؛ لهذا ، به امر صدارت هم اشارهيى شد .
در ماه ربيع الاول اين سال ، حكومت تهران و ملحقات آن با ادارهى نظميه و تنظيف ، به جناب ميرزا اسد اللّه خان ناظم الدوله طباطبايى ، والى سابق مملكت فارس ، واگذار گرديد ؛ و جناب مستطاب ميرزا عبد الوهاب خان نظام الملك - فرزند مرحوم ميرزا كاظم - خان نظام الملك ، وزير ديوانخانه و وزير لشكر و مستوفى الممالك ايران ، ابن مرحوم مغفور ميرزا آقا خان صدراعظم نورى ، ابن مرحوم ميرزا اسد اللّه وزير لشكر كه رشتهى نسب شريفشان به خواجه ابى الصلت ، عليه الرحمه ، منتهى مىشود - از حكومت تهران و ساوه و مضافات معاف شدند . جهت معاف شدن ايشان از حكومت تهران ، نه از بابت سوء سلوك و اخذ رشوه و زياد گرفتن تفاوت عمل از اصناف و نرسانيدن حقوق مردم بوده است ؛ بلكه ، معاف شدن ايشان به جهت اشاعهى عدل و احقاق حق و نظم و سياست مدن و شاهپرستى و مملكتدارى بوده است ؛ كه جمعى به غرض شورش برپا كرده ، مجلسها ساختند و فسادها خواستند و كنكاشها كردند تا جناب مستطاب نظام الملك از حكومت خود استعفا كرده ، شاهزادگان به سر جاى خود نشستند . و بندگان اقدس همايون و وزراء و اهل تهران ، كمال ميل را به نظام الملك داشتند ؛ كه او نظمى در كار داد و جميع لوطيان را از شرارت انداخت و زن و بچهى مردم را محفوظ و مصون ساخت . و شرح داستان اين است كه :
جوانى آقا عزيز نام ، كه از شاهزادگان و سلسلهى قاجاريه است ، از چندين سال قبل ميل كرد كه جزء لوطيان و سركردهى شروران محله شود تا امر گذران او منظم گردد . و رتبهى نسب شاهزادگى از بس عقب بود ، به مواجب جزيى گذران او نمىشد ؛ لهذا ، به در لوطيگرى زد تا او از زنان و بچهها حظى يابد و مالى برد و گذرانى كند .
افضل التواريخ ( فارسي ) — صفحة 277
مساهمون: منصوره اتحاديه (نظام مافی) و سيروس سعدونديان
ص٢٧٧