سوارهى ژاندارم در چند جزء بعد نوشته خواهد شد .
در روز عيد نوروز سلطانى ، تمام سلاطين و امپراطوران دول و رؤساى معظمهى جمهورى دول و ملل تلگرافهاى تهنيت به حضور همايون شاهنشاهى فرستادند ، و جوابهاى مهرانگيز از براى هريك اخبار شد . مضمون سؤال و جواب تلگرافات ، عينا همان است كه در اين مواقع در سنوات قبل اخبار شده و ما عينا آن عبارات را نگاشتهايم ؛ ديگر محتاج به تكرار نيست .
بعد از برگذار شدن مراسم عيد ، بندگان اقدس همايون در شهر تشريف داشته ، چند شبى هم از عمارات سلطنتى تهران به عمارات و متنزهات باغ شاه ، كه نزديك دروازهى حسنآباد است ، تشريففرما شده ؛ در دويم ذى الحجه ، باز به سراى سلطنتى رجعت فرمودند و به اصلاح امور و انجام مقاصد جمهور پرداختند . تا آنكه ، روز جمعه ، دهم ذى الحجهى اين سال هزار و سيصد و شانزده رسيد ؛ مراسم عيد اضحى در شب و روز انعقاد يافت ، مجلس سلام - به شرحى كه در سنوات قبل نوشتيم - فراهم گرديد .
به رسم معمول همهساله ، كه اسبدوانى دولتى در بهار مىشود ، روز يكشنبه ، دوازدهم ذى الحجهى اين سال ، در ميدان اسبدوانى دوشانتپه به امر دولت تهيهى اين كار كه در عنوان سبق ورمايه است فراهم آمد ؛ چادرها افراشتند . بندگان اقدس همايون به دوشانتپه تشريف برده ؛ بعد از صرف ناهار ، در يكى از سراپردههاى سلطنتى جلوس فرمودند . و اسبهاى دولتى و اسبان هريك از وزراء و امراء كه از چهار ماه قبل ، به « سوقان » گذاشته و شبها چابك سواران آنها را در بيرون شهر گردش مىدادند و لاغر و بيخواب مىكردند ، در دور آن ميدان به گردش آوردند . بعضى از اسبان دولتى و برخى از اسبان ملتى ، در شش دور گرديدن ميدان و پنج دور تا پائينتر جلو افتادند ، و چابك سواران بيرق برداشتند و انعامهاى نقدى يافتند . شرح اين اسبدوانى را ما در ساير مجلدات اين تاريخ نگاشتهايم ، ديگر محتاج به تذكار نيست .
روز شنبه ، هيجدهم ذى الحجه كه عيد غدير و مطابق روز نصب حضرت امير بود ، باز مجلس سلام و مراسم عيد در حضور سلطانى و دربار دولتى فراهم آمد . شرح آن از قرار است كه در سنوات قبل نگاشتهايم .
نواب مستطاب و الا شاهنشاهزاده شعاع السلطنه ملك منصور ميرزا ، كه چندين ماه قبل به جهت اصلاح مزاج به ممالك اروپ تشريف برده بودند ، پس از تداوى مزاج و بسى بزرگوارىها كه در اروپ كرده بودند ، به ايران مراجعت كرده ؛ نشانهاى عظيم الشأن از دول اروپ به ايشان داده شده بود . در عشر آخر ذى الحجة الحرام اين سال هزار و سيصد و شانزده ، به تهران ورود كرده ؛ لدى الورود ، شرفيات حضور همايونى شده ، مورد مراحم خسروانه واقع شدند .
خلاصه ، بندگان اقدس همايون تا آخر ذى الحجهى هزار و سيصد و شانزده ، در شهر تهران زيست داشتند . و شرح حال ايشان در محرم هزار و سيصد و هفده ، در جلد ديگر ، ان شاء اللّه ، نوشته خواهد شد . كنون ، در شرح تغيير ادارات دولتى و حكومتها
افضل التواريخ ( فارسي ) — صفحة 272
مساهمون: منصوره اتحاديه (نظام مافی) و سيروس سعدونديان
ص٢٧٢