كه شرح حال سلاطين اروپ و رؤساى جمهورى را بنگارم ؛ ولى ، كنون كه چند سال است حالت كوشش و رسيدگى به مشاغل ديوانى ندارم و به « تاريخنويسى دولتى » قناعت ورزيدهام ، شرح حال اين رئيس جمهورى تازه را كه در عصر تاريخنويسى من واقع شده ، مىنگارم .
شرح حال جناب مسيولوبه رئيس جمهورى حاليهى دولت فرانسه [ را ] قبل از رياست جمهورى ، در وقتى كه رئيس مجلس سنا بوده ، يكى از روزنامهنگاران فرانسه از قرار شرح ذيل نگارش داده ؛ كه عينا در ايران ترجمه شده ، و از اين قرار است : -
« مثل معروف كه « حق به صاحب حق رسيده » ، دربارهى اين شخص - يعنى : مسيولوبه - بسيار صادق است . و مسيولوبه حقيقتا شايستهى رياست مجلس سنا است . شخص دويم مملكت جمهورى است . علاوه بر عقل و كفايت و فهم و درايت و فضل و فصاحت و بىغرضى و حسن نيت ، بايد اعتبار و احترامى را هم كه درخور عقل و درست رفتارى است ، داشته باشد . و در حق مسيولوبه نمىتوان گفت كه : آيا از حيث پليتيك و سياست در كار دولت افضل است ، يا از حيث صفات و ملكات نفسانيه . چيزى كه محقق است اين است كه : از هر حيث او را ملاحظه كنند ، او نمونه و سرمشق كاملى است از صحت و درستى ، كه يكى از اشخاص مغتنم اين زمان است . مسيولوبه در « مارسان » ، در ولايت « درمر » ، روز سى و يكم ماه دسامبر سنهى هزار و هشتصد و سى و هشت ميلادى متولد شده . بعد از صباوت ، در علم قانون به اعلا درجهى حذاقت نايل گشته ، مرتبهى دكترى حاصل كرد و داخل ديوانخانهى « منتليمار » شد . از چهارم ماه سپتامبر سنهى هزار و هشتصد و هفتاد و پنج ، حاكم اين شهر بود . و در ماه فوريه ، سال هزار و هشتصد و هفتاد و شش ، داوطلب وكالت شد و بدون رقيب و مخالف پذيرفته گرديد . در « پالهبوربن » ، مسيولوبه از اجزاء كميسيون بودجه و فوايد عامه بود ؛ و مخصوصا ، در تعرفهى عمومى گمرك و قصد اصلاح امور ديوانخانه ، مداخلهى عمده داشت . و آخر ، رئيس « دستهى يسار جمهوريان » شد . در سنهى هزار و هشتصد و هشتاد و پنج مسيحى ، معزى اليه داخل مجلس سنا شده ؛ به زودى ، در آن مجلس رتبهى مهمى حاصل كرد و مفتش بودجه گرديد .
در دوازدهم دسامبر سال هزار و هشتصد و هشتاد و هفت ميلادى ، « مسيوتيراو » او را براى وزارت ماليه منتخب كرد . در هيجدهم ماه فوريه ، سنهى هزار و هشتصد و نود و دو ، رياست مجلس شورا و وزارت داخله به او مفوض شد ؛ در بيست و ششم نوامبر همان سال ، از اين منصب و شغل استعفا كرد . آن زمان ، زمان اغتشاش فرانسه بود ، براى دولت گرفتارىها و اشكالات زياد رخ مىنمود ؛ مثل : « واقعهى راواشل » و « ميهمانخانهى ورى » و « اغتشاش كارمو » و « امور پاناما » . واضح است كه در اين مواقع مشكله ، مسيولوبه نمىتوانست طورى رفتار كند كه همه از او راضى باشند ؛ و در بعضى از مواد ، ضديتهاى سخت با او كردند . ولى ، مخالفين نتوانستند به درست رفتارى و صداقت او خدشهيى گيرند ، و به هيچ وجه طرف سوءظن واقع نشد . پس ، رياست شورا را رها كرده ، اعمال حكومت و وزارت خود را واگذاشت . و آنها خواهش كردند كه در زمان « ريبو » هم وزارت را از دست ندهد . در ماه ژانويه ، سنهى هزار و هشتصد و نود و سه ، به اختيار مجلس سنا مراجعت كرد . و از آن بعد ، در آن مجلس رياست مأموريتهاى متعدده يافت .
در ژانويهى سال هزار و هشتصد و نود و چهار ، كه اجزاء مجلس سنا تغيير
افضل التواريخ ( فارسي ) — صفحة 269
مساهمون: منصوره اتحاديه (نظام مافی) و سيروس سعدونديان
ص٢٦٩