خارجه و قاجاريه و غلام پيشخدمتان و صاحبان مناصب قزاقخانه و ساير ادارات و غيرها و غيرها از نظام و غير نظام ، در پائين تالار به ترتيب معين و درجاتى مشخص صف كشيدند .
بندگان اقدس همايون بدوا به همهى حاضرين تهنيت دادند و تفقدها كردند ، و همگان به شكرگزارى تعظيم كردند . شاهزاده يمين السلطان ، ايلخانى قاجار ، به شرف مخاطبت خاص اختصاص داشتند . خطيب خطبه خواند ، و شمس الشعراء قصيدهى مديحت خواند ؛ و مجلس سلام به انجام رسيده ، هريك از چاكران ، كه قريب سه هزار نفر بودند ، به منزل خود رفتند .
عصر امروز ، بندگان همايون ، محض تكريم و ترفيع صدارت عظما ، از عمارات دولتى سوار شده ، با تشريفات سلطنتى و خاصان درگاه به پارك جناب مستطاب صدراعظم تشريففرما شدند . يك دو سه ساعت ، در آنجا كمال انبساط را داشتند و نهايت پذيرايى بهعمل آمد . محض اعزاز و توقير جناب مستطاب صدراعظم ، يك حلقه انگشترى الماس بريليان به دست مبارك به ايشان مرحمت فرمودند ؛ و بعد از صرف فواكه و چاى ، به عمارات سلطنتى رجعت فرمودند .
شب سهشنبه ، پانزدهم اين ماه ، در پارك و منزل جناب مستطاب صدراعظم ، به ميمنت عيد مولود همايونى بساط ضيافت گسترده و نامههاى دعوت پراكنده شد . تمام شاهزادگان كبار و وزراء و امراء و بعضى از مستوفيان و تمام سفراى دول متحابه ، با زنهاى ايشان ، و بعضى از اتباع وزارت خارجه به صرف شام و « سوپه » ، و جمع كثيرى به شبنشينى و صرف شربت و شيرينى دعوت شده بودند . ميز شام آراسته ، و در هر اتاقى انواع حلويات و فواكه و لذايذ و مشروبات چيده بودند . تمام در و ديوار و اشجار باغ ، از چراغ انباشته بود . مثل روز ، تمام صحن و اطراف روشن بود ؛ با روز فرقى نداشت . تقريبا ، يك كرور چراغ ديده شد . موزيكها نواختند و آتشبازىها كردند . در ايران ، نه در اروپ ، مثل چنين محفلى ديده نخواهد شد . در كمال انتظام بود . من مجمعى به اين آراستگى نديده بودم . در سر ميز شام ، ميان شخص معظم صدارت عظما و سفراى كبار خطابات اتحادآميز در ميان آمد ، كه مبنى بر تهنيت و مبارك باد و ازدياد محبت بين سلطان ايران و سلاطين خارجه بود . ساعت شش و هفت از شب گذشته ، همگان به خوشى و خرمى به منازل خود رفتند .
در اين روز ، از طرف سلاطين اروپ و رؤساى جمهورى دولت فرانسه و دولت اتازونى آمريكا بعضى تلگرافات تهنيت و مبارك باد به حضور همايون شاهنشاهى رسيد ، و جواب آنها نيز از طرف شخص شخيص سلطنت به تلگراف اخبار شد . مضمون تلگرافات عينا مثل همان مضامينى است كه در وقايع سنهى گذشته نگاشتهام ، ديگر محتاج به تكرار نيست . اسامى بعضى از سلاطين كه تلگراف تهنيت فرستادهاند ، از قرار ذيل است : -
سلطان عبد الحميد ، شاهنشاه دولت عثمانى ؛ نيكلا ، امپراطور ممالك روسيه و تركستان ؛ ويكتوريا ، ملكهى انگليس و امپراطريس هندوستان ؛ فرانسواژزف ، امپراطور اطريش و پادشاه مجارستان ؛ لئوپلد ، پادشاه دولت بلژيك ؛ ويلهلمين ، ملكهى هلاند ؛ هومبرت ، پادشاه ايتاليا .
افضل التواريخ ( فارسي ) — صفحة 261
مساهمون: منصوره اتحاديه (نظام مافی) و سيروس سعدونديان
ص٢٦١