ما دانسته ، و به هيچ وجه از صلاح و صوابديد او تخلف نورزند . شهر ربيع الاول ، 1316 . »
در بالاى اين دستخط دولتى ، كه به خط جناب وكيل الملك وزير خلوت بود ، دستخط سلطنتى به خط مبارك شاهانه از قرار ذيل رقم يافته بود : -
« جناب اشرف صدراعظم ! از آنجايى كه شما مدتها خدمت كرده و به امورات مملكت بصيرت داريد ؛ لهذا ، چون لازم بود كه شخص كافى را در سر اين خدمت بگذاريم ، شما را منتخب كرده و اين خدمت بزرگ را به شما مرحمت فرموديم . شما هم بايد در كمال درستى و خداشناسى ، اين خدمت را انجام بدهيد . ان شاء اللّه . »
روز پنجشنبه ، بيست و دويم ربيع الاول اين سال هزار و سيصد و شانزده ، كه بندگان اقدس همايون در تهران نصب صدارت فرمودند و هنگام عصر به طرف صاحبقرانيه - كه عمارات ييلاقى دولتى در آنجا واقع است - راندند ؛ همهروزه به انجام امور دولتى مىپرداختند ، و جناب صدراعظم در دربار مفاسد امور را به اصلاح مىآوردند . همهروزه ، به اين منوال بودند ؛ تا آنكه روز يكشنبه ، دويم ربيع الثانى ، بندگان اقدس همايون برحسب دعوت و قرارداد مخصوص ، از اول روز به منزل ييلاقى جناب مستطاب آقا ميرزا على اصغر خان امين السلطان ، صدراعظم ، كه در قريهى قيطريه است و تا صاحبقرانيه تقريبا ربع فرسخ مسافت دارد ، تشريففرما شدند . جمعى از شاهزادگان عظام و وزراء فخام و غير فخام و ساير اعاظم يا اصاغر خدام ، برحسب دعوت مخصوص صدارت عظما يا بدون دعوت ، ملتزم ركاب اعلا بودند و به قيطريه فرود آمدند . بروجود شاهانه و ساير ملتزمين ركاب زهى خوش گذشت ؛ و نهايت تشريفات و پذيرايى كه فوق العاده بود به عمل آمد . هنگام عصر ، بندگان اقدس همايون سوار كالسكه شده ، با خاصان درگاه به صاحبقرانيه رجعت فرمودند .
روز سهشنبه ، چهارم ربيع الثانى بندگان اقدس شاهنشاهى محض سركشى و كسب اطلاع از آسايش اهالى شهر دار الخلافه ، از صاحبقرانيه تشريف فرماى شهر دار الخلافه شده ؛ تا عصر ، در مقر سلطنت اقامت فرمودند و در اصلاح امور و ترتيب كارها ، به جناب مستطاب صدراعظم و ساير باريافتگان حضور ، القاى فرمايشات و اوامر عليه كردند . هنگام عصر كه عزيمت حركت به صاحبقرانيه داشتند ، به سركشى انبار توپخانه كه در جنب ميدان مشق واقع است ، تشريف بردند . توپهاى جديد را ، كه چندگاه قبل وارد شده و در حضور همايون به امتحان رسيده بود ، با توپهاى قديم در آنجا مرتب داشته بودند . از آنجا ، پس از نظاره به طرف صاحبقرانيه تشريففرما شدند .
روز پنجشنبه ، ششم ربيع الثانى اين سال ، بندگان اقدس همايون هنگام عصر براى ملاحظهى اردوى بريگاد سوارهى قزاق كه همهساله در فصل تابستان ، در صحراى بالاى قصر قاجار ، بين تهران و صاحبقرانيه ، تشكيل مىيابد ، تشريف فرماى آنجا شدند . حضرت صدارت عظما و نواب وزارت جنگ و جمعى از شاهزادگان و وزراء و سرداران و امراء و غيرهم ، شرف التزام ركاب علا را داشتند . « كلنل كاساكوفسكى » ، فرمانده و رئيس بريگاد سوارهى قزاق كه نوكر دولت ايران است ، مراسم پذيرايى را به عمل آورده و سوارهى
افضل التواريخ ( فارسي ) — صفحة 258
مساهمون: منصوره اتحاديه (نظام مافی) و سيروس سعدونديان
ص٢٥٨