رسانيدند . او به خاكپاى شاهانه مشرف شده ، طرف مرحمت و التفات خسروانه واقع شد .
بندگان اقدس همايون به دست مبارك دستخط وزارت داخله را به او دادند ، و انتظار امور و تعيين عمل حكام و نظم وزارتخانهها را از او خواستند . و او واقعا فرج بعد از شدت يافت . و الحق ، لياقت كامل داشت . بسيار ملايم و خوشسلوك و باكفايت و درست حساب و دقيق النظر بود . مجلسى آراسته ترتيب داد . در مدت وزارت داخلهى خود ، هر كارى كه به او راجع شد ، بدون امعان نظر آن كار را ناحق نگذرانيد ؛ به رشوت گرفتن حكمى نداد . تا مطلبى بر او ثابت نمىگشت ، ابدا امضاء نمىداد . در گذرانيدن امور ، دقت و رسيدگى كامل نمىكرد ، اجراء آن امر را روا نمىداشت .
خلاصه ، مردم تهران و اهالى ايران كه در آن روز مرحمت شاهانه را دربارهى امين الملك ديدند و وزارت داخلهاش را شنيدند ، از صميم قلب بسيار مشعوف شدند ؛ و دانستند كه : جناب مستطاب آقا ميرزا على اصغر خان امين السلطان ، صدراعظم سابق ، و طايفهى او از ذلت و بيكارى رهايى يافته ، دوباره مرجع امور مىشوند و مردم را در رسانيدن حقوق ديوان آسوده مىسازند . و مردم يقين كردند كه : وزارت داخلهى امين الملك مقدمهايست كه براى صدارت ثانوى جناب آقا ميرزا على اصغر خان امين - السلطان ، صدراعظم سابق ، تهيه و فراهم شده است ؛ و عما قريب ، او را از قم به تهران احضار كرده ، متقلد امور دولت و معين ملتش مىسازند . و چنين بود كه مردم حدس زدند ؛ چنان كه شرح آن در همين جلد ، بعون الهى ، نوشته خواهد شد .
خلاصه ، اشخاصى كه در امروز وزارت يافتند و در دار الشورا حاضر شدند ، از قرار ذيل است : -
يكى از آنها جناب حاجى شيخ محسن خان مشير الدوله ، وزير امور خارجه ، بود .
چون فى الحقيقت رياست مجلس شورا با شخص اقدس سلطنت است ، بندگان همايون هم مشير الدوله ، وزير امور خارجه ، را كه برحسب سن و تجربه بر ديگران برترى دارند ، به رياست مجلس محترم شورا برقرار فرمودند . سواد دستخط همايون كه درين باب شرف صدور يافته است ، از قرار ذيل است : -
« چون ترتيب مجلس شوراى دولتى از هر جهت اهميت دارد ، و مقرر فرمودهايم وزراء در روزهايى كه مقرر شده در مجلس شورا حاضر و در مطالب لازمه گفتگو نمايند ، و در واقع رياست اين مجلس با خودمان است ، ما هم حاجى محسن خان مشير الدوله را كه برحسب سن و تجربه و اطلاع كافى است ، براى ادارهى رياست اين مجلس مقرر فرموديم . شهر محرم 1316 . »
وزارت جليلهى ماليه و دفتر استيفاء ، كه از وزارت و مشاغل مهمهى دولت است ، از جناب ميرزا ابو القاسم خان ناصر الملك ، كه شرح حالشان به درستى در جلد سابق نوشته گشت ، منتزع شده ؛ به عهدهى كفايت جناب ميرزا حسين قلى خان نظام السلطنه ، وزير عدليه و تجارت ، واگذار گرديد . دستخط مبارك كه دربارهى ايشان شرف صدور يافته است ، از قرار ذيل است : -
« چون حسين قلى خان نظام السلطنه از وزراى عمدهى دربار دولت و كفات رجال عتبهى سلطنت ، و از زمان شاه شهيد مبرور ، البسه الله من حلل النور ، تاكنون
افضل التواريخ ( فارسي ) — صفحة 241
مساهمون: منصوره اتحاديه (نظام مافی) و سيروس سعدونديان
ص٢٤١