از طرف بندگان اقدس همايون بهعمل آمد . ولى ، افسوس كه كمپانىها و رئيس هر كارخانه ، هنوز ملتفت نشده كه اول بايد علم آهنگرى و آلاتسازى را در ايران كامل كرد ، و بعد به احداث كارخانجات پرداخت : كه اگر اسباب و آلات ايشان ضايع شود ، محتاج نشوند كه از خارجه حمل به ايران كنند ؛ و همين احتياج و آوردن اسباب از خارجه ، يك سال باعث معطلى و سرگردانى ايشان خواهد شد ؛ كه به واسطهى همين تعطيلى ، اسبابى فراهم مىآيد كه به كلى آن كارخانه بسته مىشود . - و در چند جزء قبل ، اشارتى به اين مطلب شد .
روز سهشنبه ، غرهى شوال المكرم به طورى كه در ساير اعياد شرح دادهايم ، مراسم تهنيت و جشن اين عيد فطر و انعقاد مجلس سلام فراهم آمد . در اين سلام هم ، باز جناب نظام الملك ، كه تازه از وزارت ماليه معزول شده بود ، شرف مخاطبت خاص داشت .
در عشر ثانى شوال المكرم ، بندگان اعليحضرت اقدس شاهانه محض تفرج و شكار ، از تهران تشريففرماى دوشان تپه شده ؛ در آنجا توقف فرمودند و روزها به شكار مشغول بودند . پس از پنج شبانروز اقامت به آنجا ، به دار الخلافه و مقر سلطنت عظما رجعت فرمودند .
روز يكشنبه ، بيستم شوال بندگان اقدس همايون برحسب استدعاى جناب مستطاب امين الدوله ، صدراعظم ، تشريففرماى پارك و منزل ايشان شده ؛ نهايت تشريفات به عمل آمد ، و جمعى از شاهزادگان و وزراء عظام هم دعوت داشتند . پس از صرف ناهار و فواكه عصر و چاى ، بندگان اقدس به مقر و سراى سلطنت رجعت فرمودند .
روز يكشنبه ، بيست و هفتم شهر شوال المكرم به حساب زيج محمد شاه هندى ، كه سال ايتئيل تركى و فروردينماه فارسى و اول سال است ، بعد از گذشتن يازده ساعت و ربع از روز ، شمس به نقطهى اعتدال بهار رسيده ، از برج حوت به برج حمل تحويل نمود . بندگان اقدس همايون خلعت حضرت على بن موسى الرضا ، عليه آلاف التحيه و الثنا ، را كه از مشهد مقدس ارسال شده بود ، زيب پيكر خود نموده ، به رسم معمول در تالار موزه نشسته ، مجلس سلام شرف انعقاد يافت . علماء و شاهزادگان و وزراء و چاكران دربارى و مستوفيان و لشكرنويسان ، با البسهى رسميه ، به رسم مقرر حاضر شده ؛ هريك از دست مبارك ، به ترتيب اخذ عيدى و كيسههاى شاهى سفيد و دوهزارى زرد كردند .
روز دوشنبه ، بيست و هشتم تمام سفراى كبار و وزراى مختار دول متحابه مقيمين دربار ، در سلامى خاص كه جناب حاجى محسن خان مشير الدوله شرف حضور داشت ، به اتفاق ظهير الدوله ، وزير تشريفات ، شرفيات حضور همايون گرديده . چون وزير مختار دولت فخيمهى اطريش ، كه دوين - يعنى : اقدم سفراء - هستند ، كسالت مزاج داشتند و شرفياب نشدند ؛ لهذا ، بارون بپانس ، وزيرمختار دولت بلژيك ، كه بالنسبه به ساير وزراى مختار سمت قدمت ورود به دربار ايران دارند ، از طرف هيأت كرديپلوماتيك تهنيت اين عيد را معروض داشته ، جوابى وافى شنيدند كه باعث مفاخرت هريك از وزراى مختار گرديد . و پس از آن ، از حضور همايون به منازل خود رخصت انصراف يافتند .
افضل التواريخ ( فارسي ) — صفحة 172
مساهمون: منصوره اتحاديه (نظام مافی) و سيروس سعدونديان
ص١٧٢