عظما با جناب مستطاب امين الدوله راجع شد ، بعضى از مردمان هنگامهجوى دستآويز - طلب صدراعظم را بر آن بازداشتند كه فرزند خود ، جناب معين الملك ، را به شرف مصاهرت سلطنت عظما بازدارد . ايشان هم محض آنكه از طرف حرمخانهى جلالت عظما ، اسباب تقويتى براى دوام صدارت ايشان فراهم آيد ، در اين كار اقدام كردند ؛ و ناچار بودند كه دختر جناب مشير الدوله را جناب معين الملك طلاق گويد . او را طلاق گفتند .
مردم بسى ملامت كردند . و اين عقد و عروسى فراهم آمد .
از تقديرات الهى اين بود كه اين كار تقويتآميز ، بزرگترين اسباب خرابى و عزل جناب مستطاب صدراعظم شد . جناب مشير الدوله به روى خود نياورد ؛ لكن ، باطنا درهم شد و به عزل صدارت اقدام كرد . و جناب مشير الدوله كسى نيست كه سخن پوچ گويد ، يا به هواى نفس سخن گويد . در اينكار كوشيد و بعضى مطالب به عرض خاكپاى همايونى رسانيد ، كه اسباب عزل صدارت عظما فراهم آمد . و در پانزدهم محرم الحرام هزار و سيصد شانزده ، به طورى كه ، ان شاء اللّه ، شرح آن در جلد ديگر اين تاريخ خواهد آمد ، جناب مستطاب امين الدوله از صدارت ايران معزول شدند و بسى صدمات و لطمات معنوى ديدند . انتها .
روز سهشنبه ، بيست و چهارم شعبان المعظم اميرزاده محمد حسين ميرزاى عين السلطان ، خوانسار ، فرزند برومند شاهزاده مغرور ميرزاى موثق الدوله ، به شرف مصاهرت سلطنت عظما اختصاص و افتخار يافتند . در تالار مباركهى گالرى مجلس عقد منعقد شد .
برحسب دعوت جناب مستطاب امين الدوله ، صدراعظم ، جناب مستطاب آقاى حاجى ميرزا حسن آشتيانى ، حجت الاسلام ، و جناب مستطاب آقاى امام جمعه و شاهزادگان عظام و وزراء فخام و امراء كرام در آن مجلس حاضر شده ؛ نواب عليهى عاليه ، اقدس السلطنه ، را كه از بنات معظمهى سلطنت عظما است ، براى اميرزاده عين السلطان عقد بستند و صرف شيرينى و شربت كرده ، مجلس اختتام يافت .
در ماه رمضان المبارك ، بندگان اقدس همايون غالب اوقات در تهران ، مركز سلطنت عظما بوده ؛ به جلايل امور مشغول بودند . بعضى از روزها هم ، دو ساعت به غروب مانده محض گذرانيدن اوقات ، روزه سوار شده ، در اطراف بيرون شهر دار الخلافه و حدود دوشان تپه گردش فرموده ؛ وقت افطار به شهر مراجعت مىفرمودند . مجلس محترم صدارت عظما در دربار همايون و ساير وزارتخانهها ، سواى ايام تعطيل ، از بعد از ظهر تا سه ساعت از شب گذشته ، منعقد بود ؛ و صدراعظم با حضور بعضى از رجال دولت ، به تمشيت مهام دولتى و اجراء اوامر شاهانه اقدام داشتند .
روز بيست و هفتم ژانويه ماه فرانسه مطابق چهارم شهر رمضان المبارك اين سال ، كه روز عيد ولادت اعليحضرت گليوم ، امپراطور آلمان و پادشاه پروس ، بود ؛ از طرف بندگان اقدس همايون تلگراف تهنيتى به ايشان شد ، و جواب شكرآميزى هم از ايشان رسيد . سواد آن تلگراف ، مثل ساير تلگرافات است كه در اين گونه مواقع در مجلدات سابق اين تاريخ نگاشتهام .
در اين اوقات كه مسيو آدكيروپولو ، وزيرمختار و ايلچى مخصوص ايران بود ،
افضل التواريخ ( فارسي ) — صفحة 168
مساهمون: منصوره اتحاديه (نظام مافی) و سيروس سعدونديان
ص١٦٨