كه در يكفرسنگى تهران و اصل شهر رى است ، شده ، پس از فيض زيارت و طوف مرقد منور ، به باغ و عمارت حكومتى آنجا تشريف برده ؛ بعد از صرف ناهار و فواكه عصر ، مراجعت به شهر دار الخلافه و مقر سلطنت عظما فرمودند .
چون اين اوقات هوا مساعد و مقتضى شكار و گردش است ، بندگان اقدس همايون روز سهشنبه ، بيست و هشتم جمادى الاولى ، به عزم تفرج و شكار از مقر سلطنت عظما تشريففرماى دوشان تپه شده ؛ پس از چند شب اقامت خسروانى ، كه همهروزه مشغول سوارى و شكار بودند ، روز جمعه ، دويم جمادى الآخر ، مراجعت به شهر دار الخلافه فرمودند .
در اين ايام ، بندگان اقدس همايون محض اظهار رضامندى از خدمات جناب امين الدوله ، وزير اعظم ، يك عدد انفيهدان مزين و مصور به تمثال خورشيد مثال همايون ، كه از عطاياى ممتازه است ، به ايشان مرحمت فرمودند . ايشان باكمال شرف و افتخار ، در مجلس دربار اعظم اين عطيهى خسروانى را پذيرفته ؛ محض اظهار شكرگزارى به حضور همايون مشرف شده ، حضورا نيز مشمول الطاف شاهانه شدند .
روز چهارشنبه ، چهاردهم شهر جمادى الآخر كه روز عيد سعيد ميلاد بندگان اعليحضرت اقدس شاهنشاهى است ؛ شب اين روز ، به رسم ساير اعياد ملتى و دولتى ، در خيابان باب همايون و جلوى سر در الماسيه ، چراغان كردند و آذين بستند و آتشبازى نمودند .
مطربان ترانه ساخته ، نغمههاى دلنواز به كار بردند . تمام شهر دار الخلافه را ، از ارك و ميدان توپخانه و سبز ميدان و تمام بازارها و كاروانسراها و مغازههاى تجارتى ، حتى دكاكين كسبهى محلات و كوچهها ، مثل سنهى ماضيه آذين بسته ، قناديل نور و جارهاى بلور افروختند . پاسى از شب گذشته ، جناب مستطاب امين الدوله ، وزير اعظم ، به اتفاق شاهزاده سلطان حسين ميرزاى نير الدوله ، حكمران تهران ، برحسب امر قدرقدر جهانمطاع ، و پارهيى از وزراء و رجال دولت به بازارها و خانات تجار رفته ، اظهار مراحم خسروانه و رضامندى ايشان را از وضع شاهپرستى اهالى تبليغ نمودند . مردم بر مراتب شكر و دعاى خود افزودند ؛ دانستند كه در مقابل خدمات ، قدردانى هست كه مشعوف از اين كارها گردد .
روز عيد سعيد هم ، در دربار دولتى و اصل عمارت سلطنتى ، اساس جشن و تهنيت برپا بود . چهار ساعت از دسته گذشته ، هيأت « كرديپلوماتيك » به اتفاق ظهير الدوله ، وزير تشريفات ، در سلامى خاص كه وزير خارجه هم رسما حاضر بود ، به حضور خسروانى آمده ؛ « كنت اپرژزى » ، وزير مختار و ايلچى مخصوص دولت فخيمهى اطريش و مجارستان ، كه « دوين سفراء » ، يعنى : در ورود به تهران اقدام از آنها بودند ، از جانب سفراء و مأمورين دول متحابه تهنيت عيد را به بيانى وافى به عرض رسانيده ، تلطف و مراحم شاهانه شامل حال ايشان شد . و بندگان اقدس همايون از احوال امپراطوران و سلاطين دول و رؤساى ملل جمهورى ، استفسار فرمودند . بعد از آن ، سفراء از حضور مبارك رخصت انصراف يافتند .
بعد از آن ، مائدهى بسيط سلطنت گسترده ؛ برحسب قانون و قاعدهيى كه در سلطنت
افضل التواريخ ( فارسي ) — صفحة 149
مساهمون: منصوره اتحاديه (نظام مافی) و سيروس سعدونديان
ص١٤٩