و ساير مجالس سلام بعد ، به مخاطبت خاص خسروانى شرف اختصاص داشت .
در اين مقام ، مقتضى نيست كه شرح حال نظام الملك را بنگارم ؛ به وقتى ديگر موكول مىدارم . اما ، افسوس كه اين بزرگ نجيبزاده از خوشسلوكى با مردم و بعضى صفات ديگر ، خود را به اعلا درجه رسانيد ؛ ولى ، به واسطهى بعضى صفات حفظ آن رتبه را نكرده ، به اعلى عليين نرسيدند و پائين آمدند . حيف ! از اين وجود مبارك كه خود را عقب اندازد ؛ و حال آنكه ، او را از كنگرهى عرش صفير مىزدند . با اين بنده هم نيكى كرده و در كارهايى كه به دولت داشتهام ، همراهى فرمودهاند . و هم يك وقتى ، در احقاق حقوق من يك سال اهمال ورزيدند ، و با مدعى عليه من ، كه بستهى ايشان بود ، همراهى كردند ، و مرقومات ايشان حاضر است : كه بىسند و بىدليل ، در اين تاريخ چيزى نمىنگارم . هرچه بخواهى ، ايشان بزرگى دارند ؛ و محض حقوق ، كتمان ندارم . اما ، معايب كارهاى ايشان را در اين صفحه نمىنگارم : كه بىحقوقى نكرده باشم . اگر خودشان استفسار فرمايند ، شرحى بيان خواهم كرد . و من در اظهار اين سخنان قصدى ندارم ؛ مگر آنكه ، وزراى بزرگ كه بعدها در روزگار مصدر كار مىشوند ، نواقص امور را از خود سلب كنند و رتبهى خود را محفوظ دارند و درستى در معاملات را به كار آرند .
خلاصه ، جناب نظام الملك ، كه صفات حميدهى ايشان بسيار است ، در اين سلام طرف تخاطب بودند . خطيب خطبتى برخواند . شمس الشعراء نيز قصيدهيى غرا عرض كرد .
ساير مراسم عيد ، از شليك توپ و غيره ، بهعمل آمد .
چون چند ماهى است كه برحسب دستور العمل شاهزاده عبد الحسين ميرزاى فرمانفرما ، وزير جنگ ، فرزند مرحوم شاهزاده فيروز ميرزاى نصرت الدوله ، اردوى نظامى به رياست آجودانباشى كل ، وزير نظام ، در صحراى محاذى ضرابخانهى مباركه ، كه سابقا به « چلوار باف خانه » معروف بود ، در يك فرسنگ و نيمى تهران به طرف شميران ، مركب از سه فوج سرباز و يك باطرى توپخانه و چند دسته سوار منعقد است ؛ بندگان اعليحضرت شهريارى ، با توجه تامى كه به ترقيات قشونى دارند ، روز پنجشنبه ، نوزدهم ربيع الاول ، از صاحبقرانيه ، كه نيم فرسخ بالاتر از صحراى ضرابخانه است ، به عزم نظارهى اردو ارادهى تشريففرمايى به صحراى ضرابخانه كردند . ضمنا ، امر و مقرر داشتند كه : در اين روز ، تمام قشون حاضر دار الخلافهى تهران در اين اردو حاضر شده ، از سان حضور مبارك بگذرند . تشريفات كامله در اردو فراهم شد . چادرهاى متعدده ، براى وزراى دربارى و سفراى خارجه و ساير چاكران دولتى افراشته شد . جناب مستطاب امين الدوله ، وزير اعظم ، قبل از نزول موكب مسعود ، در اردوى نظامى حاضر شده ؛ به اتفاق نواب و الا وزير جنگ منازل قشونى و ترتيبات دستههاى افواج و سوار را ملاحظه نموده ؛ وقتى كه كوكبهى خسروانى از طرف صاحبقرانيه به سمت اردو نمودار شد ، موكب اعلا را پذيرا و به حضور همايونى شرفياب شدند .
بندگان اقدس شاهنشاهى از جلوى صفوف تمام اهالى نظام عبور فرموده ، نسبت به آحاد و افراد سپاه بذل التفات فرمودند ؛ و بعد ، به سراپردهى مخصوص تشريففرما
افضل التواريخ ( فارسي ) — صفحة 138
مساهمون: منصوره اتحاديه (نظام مافی) و سيروس سعدونديان
ص١٣٨