معظم نيز به حضور همايون رسيد . ترجمهى سؤال و جواب از قرار ذيل است : -
ترجمهى تلگرام تهنيت اعليحضرت شاهنشاهى به رئيس جمهورى فرانسه
در موقع عيد چهاردهم ژويت جنابعالى ، خواهشمندم كه تهنيتهاى شايان و ادعيهى خيريهى قلبيهى مرا براى خوشبختى خودتان و دوام و اقبال دولت فرانسه قبول فرمائيد . مظفر الدين قاجار .
ترجمهى جواب رئيس دولت جمهورى فرانسه به اعليحضرت شاهنشاهى
از تهنيتها و نيات قلبيهى آن اعليحضرت ، منتهاى شكرگزارى حاصل نموده ؛ و مستدعى است كه : ادعيهى خيريهى مرا براى دوام سعادت شخصيه و اقبال دولت خودشان ، به حسن قبول بپذيرند . فليكس فور .
روز پنجشنبه ، پنجم شهر ربيع الاول موكب مسعود بندگان اعليحضرت شاهنشاهى از ييلاقات حدود دماوند به ييلاق صاحبقرانيه ، دو فرسخى تهران ، رجعت فرمودند ؛ و روز يكشنبه ، هشتم اين ماه ، بندگان اقدس همايون ، محض سركشى ، به شهر دار الخلافه و مركز سلطنت عظما تشريففرما شده ، هنگام عصر به قصر صاحبقرانيه معاودت فرمودند .
در اين روز هشتم ، بندگان اعليحضرت اقدس همايون كه تشريف فرماى تهران شدند ، با وثوق و اعتمادى تمام ، منصب جليل و خطاب نبيل وزارت عظماى دولت را ، از قرار شرح دستخط جهانمطاع همايون ، به جناب مستطاب ميرزا على خان امين الدوله ، رئيس الوزراء ، مفوض فرمودند . در حالى كه مجلس دربار دولت در تالار مبارك تخت مرمر منعقد و تمام وزراى عظام دربارى و وجوه چاكران آستان همايون شهريارى ، برحسب دعوت غلامحسين خان وزير مخصوص ، وزير دربار اعظم ، حاضر شده بودند ، دستخط مهر آيت همايونى را جناب وكيل الملك ، وزير خلوت ، به مجلس وزراء آورده ، قرائت نمودند . پس از قرائت دستخط همايون ، كافهى وزراء و چاكران دولت را مسرت و شكرگزارى حاصل آمده ؛ جناب مستطاب امين الدوله ، وزير اعظم ، به اتفاق تمام وزراء به حضور همايون شرفياب شدند . و بندگان اقدس همايون شاهنشاهى ، پس از القاى بعضى اوامر و فرمايشات شفاهى ، محض اظهار مراحم خاصه نسبت به جناب مستطاب امين الدوله وزير اعظم ، يك قبضه عصاى تمام مرصع گرانبها ، كه از عطايا و امتيازات بزرگ است ، به دست مبارك به ايشان عطا فرمودند . و سواد دستخط آفتاب نقط همايون كه امروز در مجلس دربار خوانده شد ، از قرار ذيل است : -
« چون از مبادى جلوس ما ، وقوع مشاغل اتفاقيه ، به خودمان و كارگزاران دولت فرصت نداد كه به اصلاحات اساسى و ترتيبات اصلى بپردازيم ؛ و آنقدر اختلال كه در امور مملكت مشاهده مىفرمائيم ، مستوجب خيلى تعجيل و اهتمام است ، به خواست خداوند و مدد اولياى حق ، بايد قرض خود را در رفع پريشانى امور و اجراء نظم مهام و آسايش رعايا ادا فرمائيم . و اين مقصود عمده موقوف به مجاهده و مواظبت يك نفر از معتمدين مجرب است ، كه به سوابق احوال و حقايق كارها آگاه و به نيات حسنهى ما كاملا مطلع و ملتفت باشد ، و مطابق دستور العمل و سليقهى ما ، آنطور كه لازم است دواير و وزارتخانههاى دولت ايران را مرتب نموده ، از جانب شخص ما به تكاليف و حدود وزراء و متصديان خدمت مواظبت تامه داشته باشد . لهذا ، ميرزا
افضل التواريخ ( فارسي ) — صفحة 136
مساهمون: منصوره اتحاديه (نظام مافی) و سيروس سعدونديان
ص١٣٦