روز سهشنبه ، چهاردهم محرم الحرام اين مجلس عزادارى به اختتام پيوست و به تمام خدام مجلس تعزيت و وعاظ و ذاكرين و نوحهگران و اجزاء مرثيهخوان ، بذل خلاع و عطاياى نقدى ملكانه شامل گرديد .
حضرت مستطاب و الا ، شاهنشاهزادهى اعظم ، محمد على ميرزا ، وليعهد دولت جاويد مهد ، كه در بيست و دويم شهر ذى الحجه الحرام سنهى گذشته - هزار و سيصد و چهارده - تشريف فرماى تهران شدند و در باغ بهارستان منزل داشتند ؛ در اين اوقات ، مقتضى شد كه زودتر به مقر فرمانگزارى آذربايجان مراجعت فرمايند . يك قبضه شمشير مكلل به جواهر دربارهى ايشان مرحمت شد ؛ روز شنبه ، هيجدهم محرم اين سال ، كه هزار و سيصد و پانزده است ، از حضور باهر النور شاهانه مرخص شده ؛ به چاپارى به دار السلطنهى تبريز مراجعت فرمودند و روز 23 محرم وارد دار السلطنهى تبريز شدند .
نواب مستطاب و الا ، شاهنشاهزاده مفخم ، سالار الدوله - ابو الفتح ميرزا كه در اواخر ماه ذى الحجه سنهى گذشته به ايالت جليلهى كرمانشهان و سرحددارى عراقين منصوب و برقرار شدند ، در اين ماه محرم الحرام هزار و سيصد و پانزده ، بعد از دههى عاشورا ، در نيمهى آخر ماه از آستان همايون مرخص و روانهى مركز ايالت كرمانشاهان شدند ؛ كه حسام الملك ، حكمران سابق كرمانشهان ، به پيشكارى شاهنشاهزادهى معظم و كارگزارى اين ايالت پردازند . شرح حال اين شاهنشاهزادهى مفخم ، در ضمن وقايع سال هزار و سيصد و چهارده نگاشته شده است ؛ ديگر احتياج به تكرار نيست .
روز بيستم « ژون » ، مطابق نوزدهم شهر محرم الحرام ، كه روز جشن سال شصتم سلطنت علياحضرت ويكتوريا ، پادشاه انگلستان و امپراطريس هندوستان ، بود از طرف دولت ايران و شخص اقدس سلطنت ، مأمورين محترم به سفارتخانهى دولت انگلستان به ايران رفته ، به طورى كه بايد تبليغ تهنيت كردند . بندگان اقدس همايونى ، اين ايام محرم و صفر در صاحبقرانيه ، كه جزء ييلاقات شميران است ، به جلايل امور دولتى رسيدگى فرموده ؛ بعضى از روزها كه فراغتى داشتند ، سوار شده ، در حدود شميران و شعاب كوه البرز به شكار تشريف مىبردند .
روز شنبه ، نهم صفر المظفر موكب همايون از صاحبقرانيه ، به عزم ييلاق پلور و دماوند و حدود آنجا حركت فرمودند . در ايام غيبت ايشان به دماوند ، مجلس دربار دولت همهروزه در صاحبقرانيه داير بود و جناب مستطاب امين الدوله ، رئيس الوزراء ، سواى روزهاى دوشنبه و جمعه ، در مجلس دربار با حضور وزراء حاضر بوده ، به رتقوفتق امور مىپرداختند ؛ و راپورت امور ، همهروزه از مجلس محترم به حضور همايون فرستاده مىشد .
روز چهاردهم « ژويت » ماه فرانسه ، مطابق چهارشنبه سيزدهم صفر المظفر ، كه از اعياد مخصوصهى دولت فرانسه بود و در دربار آن دولت اساس جشن برپا است ، بندگان اعليحضرت قوىشوكت اقدس همايون شاهنشاهى ، تلگرام تهنيتى براى جناب شوكتمآب ، فليكس فور ، رئيس جمهورى فرانسه ، ارسال و ابلاغ فرموده ؛ جواب جناب
افضل التواريخ ( فارسي ) — صفحة 135
مساهمون: منصوره اتحاديه (نظام مافی) و سيروس سعدونديان
ص١٣٥