باب دوم در ذكر اسامى و تعرفهى اشخاصى كه در اين سال هزار و سيصد و چهارده ، به وزارت و پيشكارى ايالات ، يا حكومت ولايات ، يا مباشرى ادارات و بيوتات دولتى نائل شدهاند .
اول كسى كه در اين سنه به يكى از مشاغل بزرگ نائل شد ، جناب ميرزا على خان امين الدوله ، رئيس دار الشوراى سابق ، وزير پستخانهى كل ممالك محروسه ، - فرزند مرحوم ميرزا محمد خان مجد الملك ، وزير وظائف و اوقاف - است . وزارت و پيشكارى آذربايجان ، غير از وزارت و پيشكارى ساير ايالات ايران است : هر كس كه رتبهى صدارت دارد و طورى قبول عامه پيدا كرده است ، كه همهكس توقيرات فوق العاده دربارهى او مرعى مىدارد ، چنين شخصى را هر صدراعظم منصوبى مجبور مىكند كه به پيشكارى آذربايجان برود ؛ كه در پايتخت تهران ، آن صدراعظم منصوب ، از دسايس و وساوس چنين شخصى محفوظ ماند . جناب امين الدوله از كسانى است كه از ده سال پيش ، در ايران ، در دورهى سلطنت شاهنشاه شهيد سعيد ، انار الله برهانه ، همهكس او را به رتبهى صدارت مىديد و اوليت و اولويت داشت . ولى ، دورهى آن زمان اقتضاى اين كار را نمىكرد ؛ مردم عموما محب و دوستدار جناب مستطاب ميرزا على اصغر خان صدراعظم بودند و شخص همايون سلطنت هم اعتماد و اطمينان خاطرشان به جناب ميرزا على اصغر خان صدراعظم بود . به اين جهت ، جناب امين الدوله به صدارت آن زمان نايل نشدند . در اين دوره ، كه ابتداى سلطنت است و جناب مستطاب ميرزا على اصغر خان صدراعظم در نگاهدارى آذربايجان بايد سعى بليغ نمايد ؛ لهذا ، پيشرفت كار شخصى و صلاح دولت را در آن ديد كه جناب امين الدوله در تهران نمانده ، به پيشكارى آذربايجان منصوب شود . معزى اليه در اين منصب ، كه تمام بزرگان آرزو داشتند ، نهايت اكراه را داشت ؛ بلكه ، يكى از دوستان مرا گفت كه در حين سوار شدن و حركت كردن به آذربايجان بكاء در ايشان پيدا شد . خلاصه ، آن مرد بزرگ به آذربايجان رفت . با آنكه در آن مملكت گرانى بود و گندم تسعيرى داشت ، طورى رفتار كرد كه اهالى آسوده بودند و كار به هرج و مرج نكشيد .
وقتى كه جناب امين الدوله به وزارت مملكت آذربايجان منصوب گشتند ، يك ثوب پالتوى ترمه با سردوشى الماس نمرهى اول به ايشان مرحمت شد . چند روزى ، به جهت تمشيت كارهاى خود ، به تهران مانده ؛ سهشنبه ، دهم شهر صفر ، از دار الخلافه به طرف آذربايجان حركت كردند ، و اواخر شوال ، كه حسب الامر احضار به دار الخلافه شده بودند ، به تهران ورود نمودند - و شرحش خواهد آمد .
در اين محرم هزار و سيصد و چهارده ، صديق الدوله كما فى السابق به وزارت دار الخلافه ، بدون اينكه حاكمى تعيين شود ، باقى است ؛ و وزارت نظميه و پوليس « 9 » هم
هامش
( 9 ) - كذا ( - پليس . )