اروپا و دعوت او از مصنف براى يك شبانروز در مجلس عيش خود » ( 727 تا 811 ) تاورنيه نقل مىكند كه نوكرش سيوردوليه براى شاه سنتور زده و آواز خوانده سپس چون صداى او بم بوده شاه خوشش نيامده و در اين موقع تاورنيه شروع به خواندن كرده و شاه دو دفعه بارك الله گفته . سيوردوليه هم با سنتور او را همراهى نموده .
باز در همين فصل هجدهم ، تاورنيه از يك فرانسوى به نام ماره ياد مىكند كه شمخالچى و حكاك بوده و ويولون هم خوب مىزده . همچنين وى از پنج فرانسوى نام مىبرد كه در خدمت شاه عباس ثانى بودند . يكى از اينها همان سائين زرگر بود و ديگر وارن و لاژى كه هر دو ساعت ساز بودند و دو شمخال ساز به نامهاى ماره و برنارد . اين پنج نفر به قدرى مورد علاقهء شاه بودند كه وقتى شاه بزرگان دربار را براى شركت در مجلس شراب دعوت مىكرده آنان را نيز فرا مىخوانده .
اين مستخدمين مسلما مردان هنرمندى بودهاند . اما تاورنيه از مردان شياد نادرستى هم نام مىبرد كه خود را در دربار ايران جا زده و با اطلاع از حسن نيت آميخته به بىخبرى و سادگى ايرانيان از خوان نعمت دربار ايران استفاده مىكردهاند . وى من جمله از شياد بىسوادى به نام لاشاپل دوهان از مردم نورماندى فرانسه اسم مىبرد كه مدتها در خدمت محمد بيك تبريزى به عنوان معدن شناس و شيميدان و متخصص علم مكانيك نان مىخورد بىآن كه كار كند يا چيزى در چنته داشته باشد . وى همچنين از طبيب پول دوست بى شخصيتى ياد مىكند كه حاضر شد در مقابل دريافت يك دست لباس و صد سكه طلا دو جوان پانزده ساله و هفده ساله را مقطوع النسل كند . زيرا شاه از آن دو جوان خيلى خوشش آمده بود و مىخواست آنها را پيش خود نگاهدارد . ولى چون مرد بودند شاه نمىتوانست آنها را در حرمسرا ببرد . زيرا زنها مىبايست رو بگيرند و شاه صفوى هم ديدار زنان بىپرده را طالب بود هم مصاحبت آن دو نوجوان زيبا را .
لاجرم عليقلى خان از بزرگان دربار براى خوشخدمتى راه حل وحشتناكى را در نظر گرفت و طبيب فرانسوى هم آن دو جوان را « خواجه » كرد .
اى كاش سلاطين مست و مخمور صفوى به جاى ميناكار و ساعت ساز و زرگر و نقاش و گلدوز و فواره ساز و ساز زن و حكاك جمعى از دانشمندان علوم رياضى و تجربى يا عدهاى از صنعتگران و استادكاران رشتههاى فنى ارزنده را به ايران دعوت مىكردند . ايرانيان به خوبى كمبود خود را ، در زمينههاى صنعت و تكنولوژى ،
اسناد ومكاتبات سياسى ايران ( از سال 1038 تا 1105 ق ) ( فارسي ) — صفحة مقدمه 29
مساهمون: عبد الحسين نوائى
صمقدمه ٢٩