ايرانيان به هنر و دانش نو اروپا و وسائل علمى آن آشنا شوند . شاه عباس كه نسبت به اروپاييان و هنر و دانش ايشان اعجاب و علاقهء فراوان داشت فن هاسلت نقاش هلندى را سالها در دربار خويش نگهداشت و ظاهرا اين همان هنرمندى است كه پيترودلاواله با خود به ايران برده . زيرا پيترود لاواله خود به اين نكته ضمن بيان علاقمندى شاه عباس به هنرمندان خارجى تصريح مىكند كه نقاشى از فلاندر همراه خود به ايران برده بودم تا از مناظر آن كشور نقاشى كند و شاه عباس همين كه با او آشنا شد ، با اين كه آن نقاش تازه كار بود او را نزد خود نگاه داشت و سالى هزار سكه طلا مواجب به دو داد با مزاياى ديگر . وى مىنويسد كه شاه چند تن از ايرانيان را نيز به ايتاليا فرستاده تا از ونيز و ميلان برايش متخصص و هنرمند در رشتههاى مختلف بفرستند . شاه خود كارهاى هنرى هر شهرى را از روى مصنوعات آن شهر مىشناسد . وقتى با همان نقاش فلاندرى كه من همراه برده بودم سفيرى به هلند فرستاد تا از آن كشور يا از كشور فرانسه برايش استادان نقاش و مجسمه ساز و كسانى كه در ساختن حوض و فواره و چشمههاى مصنوعى و امثال آنها زبردست باشند به ايران آورند .
آنگاه پيترودلاواله تصريح مىكند كه شاه از هنرمندان بيگانه كار زياد توقع ندارد . بلكه مىخواهد هنر خويش را به ايرانيان بياموزند و به همين نظر هميشه دستهاى از كودكان و جوانان ايرانى را در اختيار ايشان مىگذارد تا به هنرهاى مختلف آشنا سازند و به هر يك كه زودتر هنرمند گردد جايزهء كلان مىدهد .
بيهوده نيست كه نقاشى عصر شاه عباس و پس از آن رگهاى از شيوهء فلاندر دارد . در زمان شاه عباس ثانى هم عدهاى از ايرانيان را به اروپا فرستادند تا نقاشى بياموزند . از اين جماعت مهمتر از همه آقا محمد زمان است كه نقاشى را به خوبى آموخت . وى دچار غربزدگى شد و مخفيانه به مسيحيت گرويد و بر اثر همين امر در بازگشت چندان در ايران نماند و به هند رفت و در حدود سى سال بعد به ايران بازگشت .
كارهاى علمى و فنى مردم اروپا همواره مورد توجه بود و پيترودلاواله مى نويسد كه هر وقت از اختراعات تازه فرنگ مثل دوربين و ذرهبين يا تفنگهاى جديد و ماشينهاى نوظهور چيزى به دست شاه عباس مىرسيد ، وى با اعجاب و تحسين مىنگريست و با كمال علاقه و شوق مىخواست به جزئيات هر يك آگاه گردد .
اسناد ومكاتبات سياسى ايران ( از سال 1038 تا 1105 ق ) ( فارسي ) — صفحة مقدمه 25
مساهمون: عبد الحسين نوائى
صمقدمه ٢٥