بيندش
« لَمْ يُخْلَقْ مِثْلُها فِي الْبِلادِ
« 1 »
»
خواند گوئيابنيان مرصوص ديوارش از سبيكهء زبر - الحديد ريخته و برجهاى بلندش با سموات ذات البروج دعوى همسرى نموده و قعر خندقش با تحت الثرى سخن رانده و فسحت ساحتش با عرصهء اهل ( ؟ ) ارض پهلو زده و بالجمله قدماء مهندسين و حكماء متقدمين ، بر شكل بديع و هيئت منيع ، وضعى نهادهاند كه مثلث وار يك جانب روى به خشكى نهاده و دو جانب پشت به دريا داده و با اين جمله حصانت و متانت ، از مشركان وقايع ديده و مدبران كارزار آزموده مملو گشته و از افرنجان جزاير غربى همچون جنويز « 2 » و قطلان « 3 » و ونديك « 4 » و رودس « 5 » و افرانسه و اهل ديار پاپوس « 6 » و انكروس « 7 » و مثال اينها اكثر من ان يحصى عليهم لعاين اللّه ، بملاء الارض و السما ، از روى دريا همان « 8 » ( ؟ ) ايشان بودهاند و جميع اسلحهء
هامش
( 1 ) - سورة الفجر 8
( 2 ) - گويا غرض جنواGenovaيعنى بندر معروف ژنGeneباشد كه در آن روزگار دولتى و تجارتى بنام داشت .
( 3 ) - شايد كلمهء قطلان صورت ديگرى از كاتالانCatalanباشد . كالاتانها مردم ناحيهء كاتالونىCatalogneبودند و كاتالونى ناحيهء مهم و خود - مختارى بوده در اسپانيا .
( 4 ) - گويا مقصود از اين كلمه شهر ونيزVeniseباشد كه در ايتالياVeneziaو در لاتينىVenetiaخوانده مىشود . نام ونيز مأخوذ است از نام يك قبيله گلGaule( مردم فرانسه قديم ) بنام ونتVenetesكه از جلوى آتيلا گريخته و به محل فعلى شهر ونيز پناهنده شده بودند . اين شهر نيز روزگارى تجارت و سياستى مشهور داشته است . اما اگر مقصود شهر ونيز نباشد قاعدة كلمهء ونديك بايد صورت ديگرى باشد از وندVenedesو اين نامى است كه مورخين باستانى مثل بطلميوسPtolemeeو تاسيتTaciteو پلن ( بليناس )Plinبر اقوام اسلاوى اطلاق كردهاند .
( 5 ) - رودسRhodesجزيرهايست بمساحت 1404 كيلومتر مربع نزديك تركيه در مديترانه شرقى كه در آن روزگار در دست شواليههاى قديس يوحناى اورشليمSaintJean de Jerusalemبود . سلطان محمد ثانى اين جزيره را محاصره كرد ولى بر آن دست نيافت . اما پسرش سليمان معروف بقانونى كه اروپائيها به دو لقبMagnifiqueدادهاند سرانجام آن جزيره را تصرف نمود .
( 6 ) - يعنى پاپPapeپيشواى مسيحيان كه مدام سلاطين اروپا را بر ضد عثمانيان تحريك بجنگ مينمود .
( 7 ) - يعنى هنگرىHongrieيا مجارستان
( 8 ) - متن : همان . ظاهرا ( ( هم پيمان ) ) صحيح است . چون بر اثر استمداد اهالى قسطنطنيه عدهء زيادى از مسيحيان با كشتيهاى جنگى بكمك آنان آمده بودند .