است و كلمات « منشآت السلاطين » از اتمام آن خبر مىدهد . اين جلد در جمادى الاخر سنه 1274 قمرى يعنى صدوائدى سال پيش ظاهرا در استانبول چاپ شده است .
منشآت حيدر ايواغلى خطى است و هنوز بچاپ نرسيده و آن مجموعهاى است از مكاتيب دورهء صفويه به ترتيب تاريخى ولى قبل از پرداختن باصل مقصود يعنى ذكر نامههاى سلاطين صفوى ، مقدار نسبة مهمى از نامههاى سلاطين سلجوقى و مكاتيبى از حسن صباح و مقدارى از مكاتيب سلسلهء گوركانى را نيز جمعآورده است .
اين مجموعه ظاهرا در 1042 در دوران سلطنت شاه صفى ترتيب داده شده و چنان كه از فحاوى مجموعه برمىآيد پدر مؤلف نيز در خدمت دولت بوده و سمت منشيگرى داشته است .
نسخهاى كه در دسترس بنده بود جزو كتابخانه دوست معزز دانشمند آقاى دكتر مهدى بيانى بود . اين نسخه قطعى بزرگ و خطى بسيار خوش و پخته دارد و بشيوه زيبائى مكاتيب را در متن و حاشيه آورده است . اينجا فرصت را مغتنم مىشمارم و از لطف بيكران آقاى دكتر بيانى كه نسخهء نفيس خود را يكچند در اختيار بنده گذاشتهاند تشكر مىكنم .
نسخههاى
Sup . pers . 1825
و
Sup . pers 1815
تا آنجا كه بخاطر دارم بقطع متوسط و خطى متعلق بقرون اخير است و ازين لحاظ هيچكدام از دو نسخه نفاست خاصى ندارد ولى مكاتيب مختلفى كه درين دو مجموعه آمده اغلب منحصر بفرد است و در هيچ جنگ ديگرى ديده نمىشود يا لااقل من نديدهام . مع التاسف چون يك مقدار از يادداشتهاى بنده و من جمله يادداشتهائى كه راجع به مختصات اين رسالات داشتهام از ميان رفته بيش ازين نمىتوانم درين باره توضيحى بدهم و آنان كه خواهان توضيح بيشترى مىباشند ممكن است به فهرست نسخ فارسى كتابخانهء ملى پاريس تأليف ادگار بلوشه مراجعه نمايند .
نسخه
Ar . 3432
چنان كه از رمز آن برمىآيد ، در قسمت كتب عربى كتابخانهء پاريس فهرست شده و آن جنگى است نسبة كوچك به صورت بياض محتوى مقاديرى از قطعات نظم و نثر عربى و به همين جهت است كه اين جنگ در جزو كتب عربى قرار گرفته ولى در خلال - قطعات منظوم و منثور عربى چندين مكتوب و فتحنامه فارسى و مربوط بتاريخ ايران درين جنگ آمده است . من آشنائى خود را با اين نسخه مديون راهنمائى آقاى ژان اوين ميدانم كه در پاريس از هيچگونه محبتى نسبت به من فرو گذار ننمودند و از لطف ايشان صميمانه تشكر ميكنم .
اما منشآت خواجه عبد اللّه مرواريد ، چنان كه از تاريخ حبيب السير برمىآيد ( ر . ك .