قليان يافتند . ولى پس از نيم ساعت ، چون از دستخط خبرى نرسيد رنگ آقايان پريدهتر گرديد . باز گفتند بهتر است ما برويم ، دستخط را بفرستيد به مجلس . ايندفعه با لحن تندتر گفتم بدون دستخط برويم چه بگوئيم . اگر بگوئيم تقاضاها قبول شد ، بلكه نخواهد شد . اگر بگوئيم قبول نشد ، بلكه خواهد شد . اگر شما در رفتن اصرار داريد ، تشريف ببريد . من مىمانم تا نتيجه معلوم گردد . البته آقايان مىدانستند كه بدون بنده نمىتوانستند بروند . لهذا مجددا خود را به پناه چائى و قليان دادند . در اين ضمن وزراء وارد شدند ، پيشاپيش آقاى مخبر السلطنه « 1 » وزير فرهنگ وقت و دستخط را طرف بنده آوردند دادند . چون تقاضانامهء اولى روى كاغذ سفيد نوشته شده بود و آن ورقه آبى بود ، با عجله مرورى به آن كرده ديدم بدون توجّه به تقاضاهاى مجلس چند ماده عمل از قانون اساسى راجع به مطبوعات عوض شده با قيد سانسور و قيود شديدهء ديگر خواستهاند آزادى مطبوعات را به كلى از بين برند .
اين طرح عمل بنده را فوق العاده عصبانى كرده دستخط را انداخته خواستم بلند شده بروم ( مخصوصا اظهار آقايان كه براى خلاصى از دربار گفتند ، تكليف ما اين است دستخط را ببريم مجلس كه هر قسم رأى داد آنطور شود ) بنده را ديوانه كرد . گفتم چه مىفرمائيد . از تقاضاهاى مجلس هرچه قبول و هرچه رد شد به ما مربوط نيست . اما به ما مأموريت ندادهاند كه چند ماده از قانون اساسى را پيشكش نموده دستخط الغاى آن را ببريم . لهذا ما نمىتوانيم حامل چنين دستخطى بشويم . من از حال طبيعى خارج شده اين حرفها را با صداى بلند فرياد مىزدم .
در اين بين مرحوم اقبال الدوله « 2 » جلو من آمده گفتند هيچ عصبانى نشويد . تقاضاها را مجددا بدهيد مىبرم به امضاى شاه برسانم . لهذا مجدّدا از روى يادداشت ديكته كردم . آقاى صاحباختيار مرقوم فرمودند داديم به آقاى اقبال الدوله بردند و بدون معطّلى به امضا رساندند .
بايد در زندگى قدر چنين اشخاص خيّر و موقعشناس را دانست و پس از مرگ هميشه به دعاى خير ياد كرد . اگر آن شب همّت جوانمردانهء آن شخص محترم نبود و بعد از هفت ساعت معطّلى دست خالى برمىگشتيم ، قطعا بلواى هولناكى به وقوع پيوسته و
هامش
( 1 ) . حاج مهدى قلى خان هدايت مخبر السلطنه پسر سوم عليقلى خان مخبر الدوله .
( 2 ) . ميرزا محمد خان ( امينخلوت - اقبال الدوله ) پسر بزرگ ميرزا هاشم خان ( امينخلوت - امين الدوله ) و برادر غلامحسين خان غفارى صاحباختيار كه در دربارهاى ناصر الدين شاه ، مظفر الدين شاه ، محمد على شاه ، احمد شاه مقامات مهمّى داشته است .