- 426 - مجلس و محمد على شاه قاجار و غائلهء توپخانه استشهاد ميرزا صادق خان مستشار الدوله « 1 » از غلامحسين خان غفارى صاحباختيار « 2 » و جواب او در همان صفحه
استعلام مستشار الدوله در سه صفحه از صاحباختيار در مورد واقعهء مجلس و غائلهء ميدان توپخانه در اوّل مشروطه و تأييد صاحباختيار به خط خود در ذيل صفحهء دوم آن .
اين مجلس عجيب ، ساعتها با بلاتكليفى و صرف چائى مكرّر گذشت . در اين مدّت چندين دفعه از مجلس به وسيلهء تلفن سبب معطّلى شد . تا قرب يك ساعت از مغرب گذشته در تالار برليان به حضور همايونى شرفياب شديم . محمد على شاه روى صندلى ، در يك طرف وزراء ، در يك طرف وكلا نشسته . ابتدا مرحوم محمد على شاه بنا به عادت خود با فرمايشات خيلى ملوكانه مذاكره را افتتاح فرمودند . حاج امامجمعه ، حاج سيد نصر الله تقوى ، در آخر نگارنده جوابهائى عرض كرديم ( بعضى در يادداشت ) بعد شاه فرمودند تقاضاها را بفرستيد امضا كنم و بلند شدند .
وزراء و وكلاء دوبار به همان اطاق اوّلى مراجعت كرديم . در آنجا غير از آقاى صاحباختيار كسى نمانده بود . بنده باز پهلوى معزّى اليه نشسته آقايان به گوشهء خود رفتند . از روى يادداشتى كه مجلس به بنده داده بود ، تقاضاها را ديكته كردم . آقاى صاحباختيار با خط ممتاز و شيرين مرقوم فرمودند . داديم وزراء بردند به امضاى همايونى برسانند . چون متجاوز از دو ساعت گذشت و از وزراء خبرى نشد و اتصالا از مجلس مىپرسيدند كه چرا نمىآئيد . جواب مىداديم مشغوليم . ساعت از سه گذشت و تلفنچى در تلفنخانه را بست و رفت و سؤال و جواب با مجلس قطع شد . كمكم آقايان به واهمه افتاده گفتند خوب است ما برويم ، دستخط هروقت صادر شد به مجلس بفرستيد .
بنده به آقايان گفتم پس از چهار ساعت معطّلى دست خالى رفتن ما به هيچوجه صلاح نيست و باعث هيجان خواهد شد . آقايان لابدّ رفع تشويش خاطر را باز در صرف چائى و
هامش
( 1 ) . ميرزا صادق خان مستشار الدوله پسر ميرزا جواد خان مستشار الدوله از وكلاى دورهء اوّل و دوم مجلس شوراى ملى از آذربايجان و از رؤساى مشروطهخواهان .
( 2 ) . غلامحسين خان غفارى صاحباختيار سابق الذكر ، پسر ميرزا هاشم خان امين الدوله و برادرزادهء فرخ خان امين الدوله از درباريان ناصر الدين شاه ، مظفر الدين شاه ، محمد على شاه و احمد شاه .