اين سند « 1 » مىتواند براى محققان تاريخ ايران كه علاقهمند به كسب اطلاعاتى در مورد برنامههاى آموزشى و مدرّسان مدرسهء دار الفنون هستند ، مفيد فايده باشد .
گواهينامه متعلق به ميرزا حسينقلى نامى است كه پشت پاكت محتوى آن نوشته شده است : متعلق به ميرزا حسينقلى پسر ميرزا مسعود . از آنجايى كه سند در اختيار خاندان فرخ خان امين الدوله كاشانى بوده است ، ظن غالب آن است كه از منسوبان اين خاندان باشد .
گواهينامه به مهر جعفر قلى خان نيّر الملك برادر كهتر على قلى خان مخبر الدوله و يوسف ريشار ( - مودّب الملك ) فرزند ژول ريشار كه او نيز خود معلم زبان فرانسهء دار الفنون بود ، و عبد الغفار نجم الدوله معلم رياضى و نجوم و امضاى فلمر پروسى افسر توپخانه تنفيذ و تسجيل شده است .
جعفر قلى خان نيّر الملك در تاريخ صدور اين گواهينامه وزير علوم بوده ، و تا 1315 ه . ق كه دار الفنون را به پسرش رضا قلى خان سپرده كما فى السابق امور دار الفنون را زير نظر مستقيم خود داشته است . بنابراين مهر نير الملك وزير علوم وقت ، بر صدر آن ، بايد به عنوان اهميت گواهينامههايى كه در آن تاريخ از مدرسهء دار الفنون صادر مىگرديد ، تلقّى شود .
متن گواهينامه
عاليجاه مجدت و نجدت همراه مقرب الحضرة العليه ميرزا حسينقلى قريب نه سال در مدرسهء مباركهء دار الفنون مشغول تحصيل بوده مواظبت داشته و علوم رياضى را به شرح تفصيل ذيل در كمال خوبى تحصيل نموده و امتحان داده مورد تمجيد گرديده .
حساب بىدليل تا آخر - هشت مقالهء هندسه - حساب با دليل تا آخر - جبر و مقابله با درجهء دوم - جغرافيا مقدمهء تاريخ قطعه - مقدمات هيئت جديد .
بعد از آن نزد مسيو فلمر « 2 » سرتيپ معلم توپخانه مطابق تفصيل ذيل تحصيل كرده
هامش
( 1 ) . متن و تصوير اين سند را نگارنده در جلد نهم ناموارهء دكتر محمود افشار ، ص 4981 چاپ كرده است . از دوست بزرگوار استاد دكتر عبد الرضا هوشنگ مهدوى كه كريمانه متن نوشتهء ريشار و فلمر را از زبان فرانسه به فارسى ترجمه فرمودهاند عرض امتنان دارد .
( 2 ) . فلمر( Felemer )پروسى افسر توپخانه و معلم اين علم در دار الفنون بود . فلمر در اواسط سلطنت ناصر الدين شاه استخدام شد . وت كه معلم پيادهء نظام بود زودتر رسيد و زودتر مشغول شد و فلمر سال بعد به ايران آمد . گويا تاريخ اشتغال او در 1299 يا 1300 بوده است ( تاريخ مؤسسات تمدنى جديد در ايران تأليف دكتر حسين محبوبى اردكانى ، چاپ دانشگاه تهران ، ج 1 ، ص 275 ) .