فرانسه خواهند ماند . از قرارى كه اين دفعه معلوم شد نورچشمى آقا رضا ما شاء الله از مراقبت و مرحمت سركار عالى معقول ترقّى كرده است ، هم خطا و هم علما . لازم است كه اظهار خوشوقتى و رضايت خودم را از نور چشم عزيز خدمت سركار اظهار دارم . و اگر چه لازم نيست ، امّا بهواسطهء فى الجمله بصيرتى كه دارم مستدعى بشوم كه ان شاء الله بر مرحمت خود بيفزايند و در مراقبت مبالغه زيادتر بفرمايند . ان شاء الله در زير سايهء سركار عالى با مادهء مستعدى كه دارد به زودى جوانى شايسته و قابل خواهد شد .
خيلى لازم مىدانم كه عرض كنم اگر ممكن بشود بفرمائيد شيخ ، شخص عربى عالم پيدا كرده در هفته دو يا سه دفعه به دولت منزل آمده درس مخصوص به جهت حرف زدن عربى به نورچشمى بدهد كه بسيار بافايده است . اين عرض من خيلى به نظر غريب مىآيد . امّا اين چيزى است كه بنده حالا فهميده است كه از براى اهل مشرق چهقدر دانستن زبان عربى بافايده است و حال ندانستن او به چه حد از براى من ضرر دارد . اينطورى كه در ايران درس مىدهند بعد از ده سال هم در نزاع عمرو و زيد چيزى فهميده نمىشود .
چيزى غريب است كه اطفال فرنگى در سه سال هم خوب عربى مىنويسند و هم خوب حرف مىزنند و حال آنكه با زبان آنها منافات كلّى دارد و اين نه بهواسطهء استعداد است ، بلكه بهواسطهء طريق درس دادن است .
يكى هم خيلى ميل دارم علم جغرافيا يعنى علم نقشه و شناختن ممالك روى زمين ياد بگيرد . زيرا كه اولين علوم است و بىاو هيچ نمىتوان تواريخ آموخت . خيلى هم آسان است . هفته [ اى ] دو روز يا بيش ، ميرزا آقاى مترجم يا مطاعى آقا ميرزا زكى « 1 » كه از التفاتهاى سركار خيلى ممنون است ، به زبان فارسى جغرافيا بخواند ، بسياربسيار شايسته است ، نه اين است كه اينها مانع از درس اصلى كه حال مىخواند بشود ، بلكه اضافه است و بايد اسباب تنوّع باشد .
ديگر البته بسته به رأى سركار و ميل خود آن نورچشم است . زياده در اين باب جسارتى ندارم .
هامش
( 1 ) . مراد ميرزا زكى پسر حاجى ميرزا مقيم مازندرانى علىآبادى است از محصلين اعزامى زمان محمد شاه و مترجم و كمكدرس موسيو كرشيش اطريشى معلم توپخانهء دار الفنون ( تاريخ مؤسسات تمدنى جديد در ايران ، ج 1 ، ص 189 - 190 - 273 - 275 - 294 ) .