مىشويد امثال و اقران ما بندگان را كه از آستان حضرت خداوندگار ولى النعمت خود دور شديم . اميدوار هستم كه خداوند ان شاء الله سالها به شما عمر كرامت بفرمايند كه با نهايت سرافرازى و افتخار اوقات خود را صرف خدمت حضرت سلطانى بفرمائيد ، كه اطاعت و خدمت او بر كافهء مسلمين ، خصوصا جميع اهالى ايران واجبترين جميع احكامات الهى است و هميشه از ظلّ مكرمت ، اين ظل الله روحنا فداه ، سايه بر سر كوچكتران خود بيفكنند .
و امّا در باب تحصيل جويا شده بودند . اگرچه در عريضجات سابق هم مختصرى عرض كردهام ليكن حال هم چون مىدانم طالب شنيدن هستيد مفصلا عرض مىكنم .
بعد از برگشتن از بروكسل موافق اذن جناب جلالتمآب خداوندگارى تا بيستم محرم كه هنوز مدرسه باز نشده بود ، دو نفر معلّم گرفته يكى جهت درس زبان كه سابق هم داشتم و ديگرى در بعضى مطالب طبّيه . روزها را از ظهر تا غروب آفتاب مشغول تحصيل بوده و ما بقى اوقات شب و روز خود را كما فى السابق در خدمت سركار خداوندگارى مىگذراندم تا بيستم محرم كه بعضى مدرسهها گشوده و درسهاى مخصوص شروع شد .
اين بنده نيز مانند يكى از متعلّمين در محلّهء اطباء در مهمانخانه [ اى ] موسوم به منزل غربا كه نزديك است به مريضخانهها و مدارس و اكثر طلاب اين علم در آنجا منزل دارند ، اطاقى پهلوى اطاق رفقا كرايه كرده با كمال گرمى و شدّت مشغول تحصيل شدهام . بدين قسم كه صبحها را ، يعنى يك ربع از طلوع گذشته ، از سفارتخانه بيرون آمده به مريضخانهء بزرگ معروف به هتل « دىو » « 1 » و به مجمع حكيم ترونئى كه يكى از اولين حكماى فرانسه است حاضر شده ، بعد از اتمام عيادت مرضى و درسى كه هرروز در سر هرناخوش مىگويند در يك ساعت و نيم به ظهر مانده به منزل آمده و فى الجمله چيزى
هامش
( 1 ) . حسين بن عبد الله سرابى مؤلف كتاب مخزن الوقايع مىنويسد : « . . . اتيل ديو يعنى مهمانخانهء خدا . اين مريضخانه قديمترين بناهاى فرنگستان است كه در تاريخ 651 مسيحى بنا شده است و در آن تاريخ ، مريضخانه منحصر به همين يك بنا بود و اصل بانى آن يك نفر كشيش موسوم به سنت لاندرى . . . اين مريضخانه مشهورترين مريضخانههاى فرنگستان است . رودخانهء سين ( سن ) كه رودخانهء مشهور و از وسط شهر مىگذرد ، شاخه [ اى ] جدا شده از وسط اين مريضخانه عبور نموده . . . اين عمارت ، بيست و چهار اطاق بزرگ دارد كه [ در ] هركدام قريب يكصد تخت رختخواب مريض گذاشته شده است و خدمتكارهاى اين مريضخانه زنهايى است كه ترك دنيا كرده . . . مخزن الوقايع خطى ( نسخهء ب ) متعلق به مرحوم حسنعلى غفارى معاون الدوله جلد 2 ( جلد 1 و 2 در يك مجلّد است ) ص 469 . جلد دوّم مخزن الوقايع در جلد يازدهم ناموارهء دكتر محمود افشار ، 1378 چاپ شده است .