حاصل خواهد شد . اگرچه همهء اينها بسته به مشيّت الهى و بخت است ليكن سركار شما خوب مىدانيد كه اسباب در هر كار دخالت كلى دارد .
خلاصه همچو تصوّر نفرمائيد كه فدوى به ملاحظهء اين جزئيات از قبيل گرفتن نشان يا داخل شدن در مجلس فلان سلطان يا فلان هواى نفس ، خود را از كار خود باز داشتهام و بدين چيزها متوسّل شدم . البته سركار شما چنان كه بايد و شايد از طبيعت و حالت بنده كه خود پروريدهايد ، مطلع هستيد و لازم نيست كه بنده عرض كنم ليكن محض از براى اطمينان خاطر عالى عرض مىكنم كه فدوى هرگز در بند اين چيزها نبودهام و تحصيل علم و كمال را بر همه چيز ترجيح دادهام و دليل بزرگ از براى اين عرض من آن است كه با آن همه عزّت و خوشبختى و لذت زيارت وجود مبارك شما ، دست از همهچيز كشيده و به اين همه زحمت غربت راضى شده محض از براى اينكه با تحصيل كمال و علم باعث خوشنودى خاطر عالى بشوم ، اگر در آن ضمن خدا تفضّلى كرد و چيز ديگر هم رسيد فبها المراد .
و به اعتقاد خودم تا بهحال با اينهمه كارها باز از اصل كار خود كه ياد گرفتن زبان است غفلت نداشتهام تا اينكه الحمد للّه پيشرفت كلّى در تحصيل او پيدا كردهام ، چنان كه حالا با وجود مترجمين بسيار ، اكثر ترجمههاى مجلسى جناب خدايگانى به توسط فدوى مىشود و ان شاء اللّه اميدوار هستم حالا كه فى الجمله بصيرتى در او پيدا كردهام بعون اللّه تعالى در يك سال كار چهار سال خواهم كرد و هر قسم باشد اگرچه شب و روز چهار ساعت خوابيدن هم باشد بيش از يك سال بعد از مراجعت سفارت نخواهم ماند در پاريس و به زودى ان شاء الله به زيارت عالى مشرّف شده و مراتب زحمت و طاقت خودم را معلوم خواهم كرد . بالاخره فرض مىكنم كه هيچيك از اين عرضها هم كه كردم نباشد ، فدوى بجز اين قسم كه راه رفتم طور ديگر نمىتوانستم و به حق خدا يقين داشته باشيد آن روزى كه از سفارت بيرون مىرفتم در فرنگستان و ايران ضايع بودم . خلاصه يا خوب يا بد تا به اينجا رسيده و سفارت ما هم بيش از دو ماه و تا دو ماهونيم بطور يقين در آنجاها نخواهد ماند .
فردا را كه پنجشنبه است يك ساعت از شب رفته سفارت دولت عليه به بلژيقا خواهد رفت . دوازده ساعت راهآهن است كه هشتاد فرسخ ايرانى باشد و از آنجا به شهر هلاند كلية بيش از دوازده روز نخواهد بود ، از براى اينكه در بيست و يكم ماه ذى حجّه عيد بزرگ اعليحضرت امپراطور است در پاريس و بايد در آن وقت جناب امين الملك در شهر پاريس باشند و سبب رفتن به بروكسل پايتخت دولت بلژيكا دعوت اعليحضرت
اسناد تاريخى خاندان غفارى ( فارسي ) — صفحة 453
مساهمون: بهرام غفارى
ص٤٥٣